Kategori: Recenzje

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Psiarnia

Wszystko zaczęło się od ewolucji slangu. Jeszcze w latach 1950. mieliśmy prawomyślny tytuł ”Złodzieje i policjanci” jako oddanie w polszczyźnie włoskiego oryginału – farsy z komikiem Toto: ”Guardi e ladri”. Zresztą za komuny nie było dozwolone używanie określenia glina czyCzytaj dalej

Recenzje

Smakowita poezja!

Do tej pory Agata Bloch miała na swoim koncie poetyckim parę wierszy drukowanych parę lat temu w dodatku literackim Nowej Gazety Polskiej. Całkiem niedawno jej wiersze znalazły się w “Antologii polskiej poezji w Szwecji. Głosy poetek”. Wreszcie jest debiutancki tomikCzytaj dalej

Recenzje

Dobra analiza, niezłe wiersze

Poezja bywa hermetycznym zapisem, który nie zawsze łatwy jest do odczytania. Amerykański poeta, Robert Frost, napisał kiedyś, że poezja jest wtedy, gdy emocje znajdują swoje myśli, a myśli znajdują swoje słowa. Może właśnie dlatego każda próba analizowania poezji to zadanieCzytaj dalej

Recenzje

Pokorne ciele dwie matki ssie

Na ogół unikam seriali. Wyjątek robię dla seriali krótkich, nie przekraczających 6-ciu, co najwyżej 13 odcinków. Nigdy nie oglądam tasiemcowych telenowel, na wzór radiowych “Matysiaków” czy “W Jezioranach”, ciągnących się latami i ukazujących – jak się zdaje – życie, jakieCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: System gwiazd?

Francuska (i każda inna) polityka autorska lansowała od dawna reżysera, jako głównego twórcę filmu. Nie wdając się w ocenę tego podejścia (które często podzielałem) chciałbym przypomnieć znaczenie aktorów (płci obojga), niegdyś włączonych w t.zw. Star System, panujący w Hollywood zCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Dokumenty Jerzego Śladkowskiego

Pandemia uniemożliwiła mi obejrzenie najnowszego filmu polsko-szwedzkiego dokumentalisty Jerzego Śladkowskiego. Poniżej znajdą się zatem tylko luźne uwagi na temat niektórych jego poprzednich filmów, najczęściej realizowanych w Rosji. Milion koron wysupłany przez Szwedzki Instytut Filmowy na produkcję WODKAFABRIKEN (2010) umożliwił logicznąCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Bitwa warszawska

Edgar Vincent, v-hrabia d’Abernon, uznał kiedyś ”Cud nad Wisłą” za jedną z najważniejszych batalii w historii powszechnej. Nie był w tej opinii odosobniony, bowiem Bitwa Warszawska 1920 r. występuje nadal w tej roli w niektórych opracowaniach historii wojen. Nie dziwiCzytaj dalej

Recenzje

Gwiazdy o sobie, inni o gwiazdach

Dwie wybitne postacie w polskim alpinizmie to Wanda Rutkiewicz (1943-1992) i Jerzy Kukuczka (1948-1989). Pierwsza dama  wyprzedziła w zdobyciu dwóch najwyższych szczytów świata świetnych przecież polskich kolegów i zakończyła karierę osiągając 8 z 14-u himalajskich wierzchołków przekraczających 8000 mnpm. KukuczkaCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Nie tylko dla feministek

Najnowszy (emitowany w Szwecji) serial Marca Cousinsa ”Women make film” (2018) ma odcień feministyczny, bowiem autor ”The story of film” (2011, 15 odc.) tym razem ograniczył się do dzieł reżyserowanych przez kobiety. To drastycznie zawęziło możliwości wyboru, bowiem procentowy udziałCzytaj dalej

Recenzje

Ojciec w oczach syna

Recenzja książki Görana Rosenberga ”Krótki przystanek na drodze z Auschwitz” pisze się w języku, który autor (książki, ale także recenzji) poznał jako pierwszy język, ale który (autor, nie recenzent) wkrótce potem zarzucił czy zapomniał. Nie przeszkodziło mu to jednak, przyCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Łagodna okupacja

”Przeklęte lata” to dopiero siódmy pełnometrażowy film w reżyserii Andersa Refna (głównie pracującego jako montażysta), a  pierwszy od ponad 20 lat. Projekt niewątpliwie ambitny, ukazuje – nie po raz pierwszy – wojenne doświadczenia królestwa Danii. Okupacja, zainicjowana wkroczeniem wojsk hitlerowskichCzytaj dalej

Recenzje

Zagłada w polskim filmie

Wybrańcy Bogów rodzą się późno. To im pozwala ogarnąć swym umysłem i doświadczeniem cały miniony dorobek w danej dziedzinie wiedzy. Historyk filmu Marek Haltof, po opublikowaniu sporego opracowania ”Polish national cinema” (2001, tłum. w 2004 pt. Kino polskie), wydał obecnieCzytaj dalej

Recenzje

Zaraza

Dziewięć lat temu, w roku 2011, Steven Soderbergh, amerykański reżyser szwedzkiego pochodzenia, przedstawił producentom scenopis filmu, jaki miał zamiar nakręcić. Żadna wytwórnia nie chciała wyłożyć pieniędzy na taką bzdurną i nieprawdopodobną historię. Reżyser, jakoś załatwił dofinansowanie produkcji przez Szejków. ICzytaj dalej

Recenzje

Wszystko wina Szatana

Pierwsza mowa szatana do rodu ludzkiego, zaczęła się najskromniej od słowa: dlaczego? – pisał Adam Mickiewicz. Ale do dzisiaj nie znaleziono na to pytanie odpowiedzi. Szatan odgrywa ważną rolę w poruszającym filmie braci Sekielskich ”Zabawa w chowanego”, który wczoraj pojawiłCzytaj dalej

Recenzje

Cyfrowy festiwal

W czasie zarazy upowszechniają się metody ograniczające międzyludzki kontakt. Przykładem może być tegoroczny, 27-y Festiwal Filmów Alpinistycznych im. Wandy Rutkiewicz organizowany w warszawskim Muzeum Sportu i Turystyki. Odwiedzam ten trwający 3-4 dni festiwal od kilkunastu lat, a teraz byłem “skazany”Czytaj dalej

Recenzje

Retrospekcja

Czy to tylko sprawa wieku autorów, czy może nowej perspektywy, z jakie patrzymy na nasze życie? Z dystansu, z dojrzałością, z melancholią…? A może to tylko potrzeba „ułożenia” przeszłości dla samego siebie? Książki autobiograficzne i wspomnieniowe spełniają ważną rolę wCzytaj dalej

Recenzje

Wino im starsze, tym lepsze?

Czy świat jest bardziej skomplikowany? Czy problemy bardziej złożone? Nie sądzę. Każde pokolenie staje przed tymi samymi dylematami i zadaje sobie te same pytania egzystencjalne. Ostatnia książka Andrzeja Szmilichowskiego to właśnie takie poszukiwanie odpowiedzi na dziesiątki pytań i wątpliwości. CzęstoCzytaj dalej

Recenzje

Oaza obiektywizmu

Od kilkunastu lat najważniejszym w Polsce ośrodkiem naukowym dotyczącym Holocaustu jest Centrum Badań nad Zagładą Żydów, przy Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk (IFiS PAN). Główny jego dorobek to rocznik “Zagłada Żydów”, najczęściej w jednym, a czasem nawet wCzytaj dalej

Recenzje

Palec boży

Najpierw próbował opisać siebie i swój świat, później odpowiadał na pytania dlaczego jest tym kim jest. Potem przyszła kolej na znalezienie swojego nowego miejsca: w życiu, w toczącej się wokół nas historii. Eva Ekselius po ukazaniu się jego najgłośniejszej książkiCzytaj dalej

Recenzje

Europejczyk

Gdyby Polska była krajem ludzi inteligentnych, to poparcie PiS-u spadło by. Ale mimo kompromitacji pisowców i Dudy, nie spada. Destrukcyjny Kaczyński jest kamertonem rezonującym z polską głupotą i zacofaniem. Jedno wzmacnia drugie. Tak pisała niedawno Manuela Gretkowska. W niemal wszystkichCzytaj dalej

Recenzje

Till min älskade Rasmus

O tym jak bardzo potrzebne są książki o historii Polski w obcych językach, nie trzeba nikogo przekonywać. Dotyczy to zarówno opracowań historycznych jak i osobistych wspomnień. Ale pisanie o historii obliguje do rzetelności, chyba że ktoś pisze historię… w wersjiCzytaj dalej

Recenzje

Zorkrotowa rzeczywistość

Pretensjonalny tytuł książki świetnie pasuje do Aleksandra Zorkrota i jego ostatniej książki. Przede wszystkim dlatego, że nic w twórczości autora mieszkającego, a raczej należałoby powiedzieć – ukrywającego się w Uppsali, nie jest zwykłe i normalne. Aleksander Zorkrot żyje w swoimCzytaj dalej

Recenzje

Wybór drogi

Pierwszy rzut oka na niedawno wydaną książkę laureata Nagrody Polonii Szwedzkiej – Poloniki 2019, Macieja Klicha, każe przypuszczać, że są to obszerne wspomnienia zasłużonego działacza Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS) i Solidarności, od dzieciństwa po dzień dzisiejszy. Ale im dalej wCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Wiara i oszustwo

Daniel w jaskini lwów (poprawczak) i jego metamorfoza w fałszywego księdza – gdzieś w Beskidach – to jakby francuski ”Dr Knock” Julesa Romainsa, filmowany dwukrotnie (1951, 2017).  Także szantaż dawnego współwięźnia Pinczera przypomina wątek Lansky’ego z ”Dr. Knocka”, choć całyCzytaj dalej

Historia, Recenzje

Historia anonimowej Zofii

Książka Larsa Wikandera powstała w sposób niezwykły. Z fascynacji ludzkimi losami, które tak wiele mówią o wielkiej i tragicznej historii ludzkości. Na cmentarzu Skogskyrkogården w Falkenberg znajduje się grób Zofii Przybyszewskiej, młodej Polki, która zaledwie w wieku 22 lat zmarłaCzytaj dalej

Recenzje

Żołnierska nuta

“Legiony” Dariusza Gajewskiego to imponująca inscenizacyjnym rozmachem panorama militarna, na tło której rzucono indywidualne losy przypadkowego trójkąta: dwóch panów i jednej pani. W wątku jednego z nich dużą rolę odgrywa ponadto oficer “Król” Kaszubski (w tej roli Mirosław Baka), jedenCzytaj dalej

Recenzje

Poławiacze pereł w morzu komercji

Jubileuszowy, 30-ty festiwal filmowy w Sztokholmie przyniósł, jak zwykle, zróżnicowany zestaw tytułów, zgrupowanych w pewnej ilości kategorii. Obejrzenie wszystkich czy nawet większości filmów jest oczywiście niemożliwe. Nawet do obowiązków jurorów, specjalnie przyszeregowanych do różnych kategorii, należy tylko obejrzenie ograniczonej ilościCzytaj dalej

Recenzje

Anegdotki dyplomatyczne

To lektura lekka, łatwa i przyjemna. Zwłaszcza dla czytelnika, który interesuje się trochę historią. “Dyplomatyczny cicer cum caule” Jakuba T. Wolskiego to zbiór anegdot – i historycznych i współczesnych – dotyczących dyplomacji. Niektóre historie są znane, inne mniej – Wolski,Czytaj dalej

Recenzje

W trosce o czytelniczy sukces

Nie mam wykształcenia filologicznego i nie jestem krytykiem literackim. Jeśli recenzuję książki, to raczej należące do literatury faktu, szczególnie, gdy dotyczą one dziedzin, w ramach których działam od dawna: filmu i alpinizmu, niekiedy także historii (formalne wykształcenie), także historii najnowszejCzytaj dalej

Recenzje

“Dzika” strona Warszawy

Lisy pod Belwederem, piękne mandarynki i sarny w Łazienkach, bobry nad Wisłą na wysokości Stadionu Narodowego… Trzeba tylko mieć oczy i uszy otwarte. Dziki, urokliwy i pełen niespodzianek świat zwierząt, odkrywa w Warszawie Arkadiusz Szaraniec w książce “Warszawa dzika”. ToCzytaj dalej

Recenzje

Książka “na fali”

“Sex liter luft” to 186 stron, które nie porywają. Mimo to debiut Andrzeja Tichego, pisarza pochodzącego z polsko-czeskiej rodziny, mieszkającego w Malmö, został uznany za jedno z odkryć literackich 2005 roku. Prozatorski debiut Andrzeja Tichego „Sex liter luft” – zdaniemCzytaj dalej

Recenzje

Ani ”Miś”, ani Dyzma…

Ten film miał przewrócić do góry nogami świat polskiej polityki, pisano o bojkocie filmu przez media “narodowe”, zapowiadano procesy sądowe… I co? Nic. “Polityka” Patryka Vegi okazała się niewypałem. Vega to nie Bareja, a „Polityka” to nie „Miś”. Chyba, że…Czytaj dalej

Portrety, Recenzje

Szermierz wolności

Tak napisano kiedyś o nim w kwartalniku politycznym “Solidarność Walcząca”. Był prokuratorem i działaczem opozycji demokratycznej. To niezwykła biografia jak na lata PRL-u. W Prokuraturze rozpoczął pracę w 1970 roku, pięć lat później był wiceprokuratorem Prokuratury Rejonowej w Kaliszu, należałCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Trzy sekundy donosiciela

Polska mniejszość w USA była na ogół reprezentowana w filmach hollywoodzkich przez najczęściej epizodyczne postacie o polskich nazwiskach – szeregowcy, co najwyżej sierżanci w armii i flocie. W obrazie przestępczości i w gatunku kina gangsterskiego Polaków było mało, przeważali Włosi,Czytaj dalej

Recenzje

Stereotypy, czy brutalna prawda?

Tę książkę rzeczywiście warto przeczytać! Psychologiczny wizerunek emigranta kreślony przez Jacka Kubitsky’ego pełen jest trafnych spostrzeżeń. I brutalnych prawd… Najpierw Kubistky swoją książką ”Szwecja od środka” lansował różne stereotypy na temat Szwecji wywołując tym olbrzymią dyskusję: jedni byli zachwyceni, żeCzytaj dalej

Recenzje

Żyjemy dzięki pamięci innych

Wydaje się, że pisarze żydowscy średniego pokolenia zaczynają wracać do swoich korzeni, do historii swoich rodziców, którzy pochodzą z dawnej Polski. Tak czyni w ostatniej swojej autobiograficznej książce pisarz izraelski Amos Oz, którego ojciec pochodził z Wilna i bardzo ciężkoCzytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Psychodrama?

Po jednej próbie w kinie fabularnym (Between two fires, 2010) Agnieszka Łukasiak powraca do dokumentu. Jej najnowszy film jest eksperymentem. Ambicja dotarcia do przyczyn agresji, posuwajęcej się aż do terroryzmu, każe jej przeprowadzić badania dwóch mężczyzn (Alan i Bob) skazanychCzytaj dalej

Recenzje

Nic nie jest czarno-białe

Jakże często o naszych losach decyduje przypadek. Gdyby nie parokrotne aresztowanie i przetrzymywanie przez Sowietów Tadeusz Cynkin (1920-2014) zdążyłby do Buzułuku i wstąpił do Armii Polskiej organizowanej przez gen. Andersa. Nie zdążył. Na ochotnika zgłosił się do 1. Dywizji im.Czytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Piątek 23-go

Nawiązując do klasyka filmu grozy – ”Piątek 13-go” (1980) – poświęćmy chwilę uwagi dwóm wchodzącym na ekrany filmom szwedzkim. Pierwszy warto zasygnalizować, bo tu szykuje się faworyt do nagrody Guldbagge dla najlepszego filmu roku, lub/i najlepszej reżyserii. Po udanym iCzytaj dalej

Recenzje

Surowa polska rzeczywistość lat 50. Chwila przełomu i próba poukładania świata wedle nowych zasad. Nastoletni chłopiec udaje się w wielowymiarową wędrówkę po socjalistycznym świecie. R. A. Antonius dzieli się wspomnieniami, które wymykają się realności i zbliżają do granic fantastyki. „Omnium”Czytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Horror jako gatunek

Przedpremierowe pokazy dla prasy są niekiedy połączone ze specjalnymi procedurami, jak podpis zobowiązania do nie drukowania recenzji przed określonaą datą czy deponowanie telefonów komórkowych, mogących służyć pirackiemu rejestrowaniau filmów w czasie projekcji. W dodatku na ciemnej widowni siedzi strażnik wCzytaj dalej

Recenzje

Sonety Mickiewicza po szwedzku

”Sonety krymskie” Adama Mickiewicza to nie tylko poetycki zapis podróży po obcym kraju, ale również podróż w głąb siebie. W świat uczuć i metafizyki. Nowatorski charakter ”Sonetów”, wydanych po raz pierwszy w Moskwie w 1826 roku – przede wszystkim ”Sonetów krymskich”, nie przypadłCzytaj dalej

Recenzje

Polska literatura migracyjna w Szwecji

Średnio każdego roku wydawanych jest w Polsce około 35 tysięcy tytułów książek. Parę książek wydawanych co roku przez polskich autorów mieszkających w Szwecji to zaledwie malutka kropla polskiej literatury. To, co kiedyś było nazywane literaturą emigracyjną, dzisiaj określane jest jakoCzytaj dalej

Komentarze, Recenzje

ALEKSANDER KWIATKOWSKI: Sprawiedliwi ante portas!

Bartłomiej Krupa określił kilka lat temu dwa dyskursy w polskich badaniach okoliczności Zagłady, w szczególności stosunków polsko-żydowskich: ”… historiografii krytycznej, dostrzegającej i eksplorującej czarne karty w postawach społeczeństwa polskiego wobec zagłady Zydów, oraz antagonistycznej względem niej historiografii heroizującej postawy Polaków.Czytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Antyrasizm

Szereg filmów nawiązuje w ostatnich latach do – nigdy do końca nie rozstrzygniętego – problemu równouprawnienia i sprawiedliwości społecznej w odniesieniu do African Americans. Kilka przykładów: W roku 2016 powstała nie tyle nowa wersja “Narodzin narodu” D.W. Griffitha (1915), ileCzytaj dalej

Recenzje

Polska, Szwecja, Skandynawia

Co i raz pojawia się fala popularno-naukowych, reportażowych czy publicystycznych książek o Szwecji. Do jednych najnowszych należy lekko i z humorem napisana relacja skandynawistki, Natalii Kołaczek. To pozycja nad wyraz aktualna, wychwytująca nowinki szwedzkie, jak znana skądinąd, ale tu wyjątkowoCzytaj dalej

Recenzje

Jeszcze jeden portret pokolenia

Wiele lat temu recenzowałem na łamach NGP (nr 5/2009, ”Podwójny portret pokolenia”) dwie obszerne książki na ten sam temat. Teresa Torańska (”Jesteśmy”) i Joanna Wiszniewicz (”Życie przecięte”) zdokumentowały, poprzez ponad 70 portretów/wywiadów, pokolenie Marca ’68, to jest Polaków żydowskiego pochodzeniaCzytaj dalej

Recenzje

Ludzie o złotym sercu

Trzymam w ręku książkę Jolanty Szutkiewicz: „Ludzie o złotym sercu”, będącą zwieńczeniem pomysłowego przedsięwzięcia. Oko przyciąga dyskretna ale wymowna okladka, wielobarwny obrys serca na bialym tle. Autorka przez dłuższy czas przygotowywała materiał ukazujący nam ludzi, których spotykała na swej drodzeCzytaj dalej

Recenzje

„Nić losu” Ireny Desselberger

W życiu każdego z nas przychodzi moment, kiedy zaczynamy wspominać lata dzieciństwa, okresu dorastania, dojrzałości… Niektórzy pozostają na odnawianiu tych wspomnień wyłącznie w ramach własnej świadomości i pamięci, inni natomiast sięgają po symboliczne pióro (w dzisiejszych czasach zastępuje je komputer…),Czytaj dalej

Recenzje

Jeszcze jedna kapliczka straceńców?

XXVI Przegląd Filmów Alpinistycznych im. Wandy Rutkiewicz miał znów odcień archeologii. Powtórzono dawny film Anny Teresy Pietraszek ”Orłem być” (2014), zawierający pełne 11′ minut z odnalezionego materiału Stefana Bernadzikiewicza z 1939 roku. W ”Dreamland” (2018) reżyser Stanisław Berbeka śledzi losyCzytaj dalej

Recenzje

O Wampirze z Bytowa bez znieczulenia

Nie wyjdzie na wolność. To wiem już na pewno. Sąd Apelacyjny oddalił w 2017 roku apelację Leszka Pękalskiego i słynny ”Wampir z Bytowa” po odsiedzeniu 25 lat więzienia, trafił do zamkniętego ośrodka w Gostyninie. Historię Pękalskiego opisała jakiś czas temuCzytaj dalej

Recenzje

Trochę za słodko

Szwecja – kraj dziwny, inny, ale sympatyczny. I odkrywany na nowo. Każda fala emigracyjna (tym razem i ta ekonomiczna i ta młoda-studiująca) musi sobie tę Szwecję przyswoić we własny sposób. Tak było i jest. ”Chciałaby, oprowadzić Was po galerii utopijnychCzytaj dalej

Recenzje

Surowa ocena

Polen? Quo vadis? – pyta Peter Johnsson. Wbrew sugestiom tytuł książki nie ma żadnego symbolicznego odniesienia do sienkiewiczowskiego pytania. To raczej tylko chwytliwy tytuł. Sugestię, jakoby publicystyka Johnssona miała jakąś wyraźną wymowę ideową, głoszącą zwycięstwo idei moralnej nad populistyczną ”przemocą”,Czytaj dalej

Recenzje

ZAPISKI KRYTYCZNE: Wyścig do bieguna

W latach 1911-12 Robert Falcon Scott przegrał z Amundsenem wyścig do bieguna południowego, a drugie miejsce przypłacił śmiercią. Ale Brytyjczycy zrealizowali o nim fabularny dramat ”Scott na Antarktyzie” (1948) i telewizyjny dokument ”Scott’s Last Journey” (1962) na długo przed norweską,Czytaj dalej