O szkodliwości…
Antoni Czechow napisał kiedyś monolog – humoreskę „O szkodliwości palenia tytoniu”. Widziałem to w teatrze w wykonaniu doskonałego aktora – Kazimierza Fabisiaka. Wyglądało to tak. Na scenie stała mównica na niej karafka z wodą i szklanka. Za mównicą niepozorny człowieczek mówił mniej więcej taki tekst: „Nie należy ćmić papierosów. Moja żona nie usiedzi w domu. Cały dzień biega po sąsiadkach. Koledzy w pracy mnie podgryzają a i kierownik nie lepszy. Aha, wracając do tematu. Nikotyna to trucizna. Gnębią nas podatkami, podnoszą stale ceny. A wracając do temu. Cygara czy fajka nie są zdrowsze od papierochów. Iwan Iwanowicz to ma dobrze. Ożenił się bogato i piękny dom sobie wystawił. Wracając do tematu….” I tak dalej. I tak dalej, przez bitą godzinę.
Przypomniała mi się ta humoreska po spotkaniu z Magistrem Piotrem Szubarczykiem. Prelegent jest mistrzem dygresji. Samokrytycznie stwierdził, że jego żona porównuje go do Pana Jowialskiego ze znanej komedii Fredry. Pan Szubarczyk nawet zacytował frazę „Znacie to? Znamy, znamy. No to posłuchajcie”. I słuchacze słuchali. Skądinąd rzeczy ciekawych i pouczających.
Ale zacznijmy od początku. Rada Uchodźstwa Polskiego i Klub Gazety Polskiej zaprosiły nas na: „Spotkanie z drem Piotrem Szubarczykiem – historykiem z IPN, który wygłosi prelekcję na temat ‘Powstanie Styczniowe jako trauma ostatnich pokoleń Polaków żyjących pod zaborami’. Lokal OPON 16 luty 2013”.
Prowadząca spotkanie Pani przedstawiła prelegenta, jako doktora i pracownika Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej z Gdańska. Pan Prelegent sprostował, że nie jest już pracownikiem IPN, bo go zwolniono, ale sprawa jest w Sądzie Pracy, bowiem pretekst, jakiego użyto nie wytrzymuje krytyki. Pan Szubarczyk domyśla się, że prawdziwym powodem wyrzucenia go z IPN była polemika między nim a Sewerynem Blumsztajnem odnośnie „żołnierzy wyklętych”. Patrz: www.sosnowiecfakty.pl/news.php?readmore=12467 . Dalej sprostował, że nie zrobił doktoratu, bowiem jego promotor prof. Tomasz Strzembosz zmarł (w 2004 r.) i jakoś nie bardzo wypadało mu szukać innego promotora, ale będzie to musiał zrobić i przewód doktorski dokończy. Tematem jego pracy doktorskiej są prześladowania młodzieży polskiej, która zaraz po wojnie, naśladując akowców zawiązywała organizacje konspiracyjne w szkołach gimnazjalnych. Niektórzy z nich dostali później wyroki na więcej lat niż sami wówczas mieli – powiedział prelegent. Mgr Piotr Szubarczyk jest nie tylko historykiem ale także dziennikarzem i politycznie ukierunkowanym publicystą. Stąd były, wspomniane na wstępie, liczne dygresje. Swoją opowieść o Powstaniu Styczniowym Prelegent gęsto przeplatał aktualnościami np. porównał pogrzeb pani Marii Kaczyńskiej z pogrzebem Generałowej Sowińskiej. Przy czym wyraził pogląd, że nie mieli racji ci co prosili o zachowanie spokoju na pogrzebie, argumentując to tym, że nie leży w polskiej tradycji demonstrowanie na pogrzebach. „A właśnie to jest polska tradycja patriotyczna – czego dowodem był pogrzeb wdowy po poległym w Powstaniu Listopadowym bohaterskim Generale” – powiedział.
Referat zaczął od branki. Przypomniał, że młodzi ludzie, którzy szli do rosyjskiego wojska służyli w nim 15 lat i byli zmuszeni tłumić ruchy wolnościowe wśród narodów wtłoczonych w Imperium Rosyjskie. Tu czekałem, że z tej okazji Prelegent wspomni o tym, że Romuald Traugutt, który ochotniczo wstąpił do armii carskiej i robił w niej karierę, tłumił w 1848 roku rewolucję na Węgrzech gdzie walczył z wojskami dowodzonymi przez generała Józefa Bema. Taki rechot historii. Przyszły bohater Powstania Styczniowego walczy z bohaterem Powstania Listopadowego. Prelegent nie wspomniał przy tym o przyczynie tego, że Polacy musieli służyć w wojsku rosyjskim. Przegrane Powstanie Listopadowe zlikwidowało w kongresowym Królestwie Polskim w olbrzymiej mierze polskie instytucje. W tym przede wszystkim wywodzące się z legionów Dąbrowskiego Wojsko Polskie. Na początku nawet generał Henryk Dąbrowski był wodzem naczelnym tego wojska. Naśladując styl mgra Piotra Szubarczyka też wpadam nadmiernie w dygresje. Ale dzięki temu czytelnik, który nie był na prelekcji, może uzmysłowić sobie ten styl.
A więc branka. Według większości historyków sprawcą branki był Margrabia Wielopolski, który chciał z Królestwa pozbyć się radykalnej młodzieży utrudniającej mu wprowadzanie reform zmierzających do „repolonizacji” Królestwa. Według Piotra Szubarczyka brankę zainspirowały tajne służby rosyjskie: „Ochrany jeszcze wówczas nie było, ale Rosja zawsze miała sprawne służby tego typu. Oni dokładnie wiedzieli o planowanym na wiosnę Powstaniu i chcieli ten wybuch przyśpieszyć. By Powstanie wybuchło w złym dla Powstańców czasie. Najgorzej, że Rosjan wspierali w tym Polacy. Z Margrabią Wielopolskim na czele. A syn Margrabiego sam układał listy do poboru”. Pan Szubarczyk na temat działalności Margrabiego ma jednoznacznie negatywne zdanie. Czym różni się od Marszałka Piłsudskiego i innych badaczy tej postaci, takich, jak Ksawery Pruszyński i Władysław Terlecki, którzy poświęcili Aleksandrowi Wielopolskiemu obszerne dzieła. O samym Powstaniu Styczniowym Prelegent mówił niewiele. Dygresjami sięgał głęboko w historię i w czasy nam współczesne. Opowiadając o poprzedzających Powstanie demonstracjach na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie naturalnie nawiązał twórczo do dzisiejszych demonstracji „Smoleńskich” pod Pałacem Prezydenckim. Już nie pamiętam w jakim kontekście Prelegent wymienił Orlęta Lwowskie z czasów walk z Ukraińcami w 1918 roku. Nie zabrakło też bohatera z pod Monte Cassino ówczesnego majora Zygmunta Zawadzkiego. Dzisiejszego Generała, który przekazał Prelegentowi sztafetę pokoleń, jak to określiła pani Maria Czarska córka generała Nila-Fildorfa. Sztafeta polegała na tym, że jako młody chłopak Zygmunt Odrowąż – Zawadzki spotkał kiedyś weterana z Powstania Styczniowego, a ten mu uścisnął rękę. A teraz Generał Zawadzki uścisnął rękę Piotra Szubarczyka.
I tak zgodnie z mickiewiczowskim tłumaczeniem Giaura: „Walka o wolność, gdy raz się zaczyna …” przechodzi z pokolenia na pokolenie. Oprócz Mickiewicza zacytowano jeszcze parę razy Norwida. A wracając do Powstania; Prelegent pokazał obrazy Grottgera oraz obraz Lallemanda przedstawiający uroczystości pogrzebowe w Warszawie po śmierci zabitych w demonstracji pięciu młodych ludzi różnej profesji i różnego wyznania. W pogrzebie brali udział duchowni różnych wyznań: ksiądz, pastor i rabin. Przy tej okazji prelegent zdementował opinię, że Żydzi stronili od Powstania. Ale poprzedził to następującą uwagą: „Polacy nabierają poglądy antysemickie nie z ‘mleka matki’, ale z obserwacji tego co Żydzi czynią. Na przykład w czasie Konfederacji Barskiej Żydzi wydawali Konfederatów za co zrobiono im w Warszawie Aleje Jerozolimskie (?)”. W rzeczywistości aleje tak nazwano bowiem prowadził do tzw. Nowej Jerozolimy czyli miejsca po drugiej stronie Wisły, gdzie osiedlano Żydów. Stojąca dzisiaj na Placu De Gaulla palma upamiętnia właśnie tę dawną Nową Jerozolimę. O czym wie w Warszawie każde dziecko. Ale Piotr Szubarczyk mieszka w Gdańsku.
LGG
NGP 2013
