Żelowice. Silbitz czyli wieś polska

Oboczna nazwa Żelowic, to po prostu Zelowice, których kolejna tym razem niemiecka nazwa brzmi „Silbitz“. Jest to dolnośląska wieś polska, usytuowana w obrębie Wzgórz Niemczańskich oraz Wzgórz Dobrzenieckich. Miejscowość ta posiada przestrzenny układ zbliżony do wielodrożnicy.

Lata powojenne

W latach po zakończeniu II wojny światowej, Żelowice administracyjnie należały do tzw. województwa wrocławskiego. Obok tej wsi znajduje się nieczynny od kilkunastu lat kamieniołom bazaltu, funkcjonujący od roku 1840.

Interesująca historia

Wieś Żelowice wzmiankowano po raz pierwszy w roku 1369. nazywała się ona wówczas „Selewicz”. Od roku 1726 wieś ta nazwana została „Silbitz“. W roku 1765 Silbitz była zamieszkiwana przez 12 dość bogatych zagrodników, 2 chałupników, 5 rzemieślników oraz 5 wolnych ludzi. Z końca XVIII stulecia, pochodzi pierwsza informacja o znajdującym się tu folwarku oraz dość dużym młynie wodnym. Już wiek później we wsi tej żyło około 250 osób, zamieszkujących 25 domów. Znajdowały się tutaj także dający duże zyski dla tej miejscowości browar, gorzelnia, wiatrak, a także szkoła ewangelicka. W roku 1871 wieś była zamieszkana przez 253 mieszkańców. W roku 1945, po włączeniu terenów tej wsi do Polski, otrzymała ona  nazwę „Zielowic”. Dwa lata później, zmieniono jej nazwę na współcześnie brzmiącą.

Piętnaste stulecie

W Żelowicach w roku 1474 istniał nawodny dwór, który w 1604 roku otoczono wałem ziemnym. Była to dużo mniejsza budowla niż obecna. Dzisiejszy wygląd tej budowli to efekt kilku przebudowań. W tamtym czasie budynek ten składał się z czterech pomieszczeń, z których trzy były obszerne, ale mniejsza była kuchnia oraz piwnica.

Trzy wieki później

Dzięki hrabiemu Franzowi Ludwikowi Weighardowi w XVIII stuleciu renesansowa budowla została podwyższona zyskując drugą kondygnację. Zaistniały też w tym czasie, nowe barokowe elewacje ozdobione pilastrami i pięknym portalem wykończonym efektownym naczółkiem. Została tez budowla ta nakryta czterospadowym dachem. Istniejącą do tej pory fosę zasypano, tworząc prostokątny podjazd oraz założono tu ogród. Właściciel tego budynku chciał aby w nim działał przeorat Cystersów, ale jego potomni cieszyli się, że z tego nic nie wyszło.

Powiększony budynek

Kolejna przebudowa pałacu zaistniała za panującego tu hrabiego Bernharda Stillfrieda. On to powiększył budynek o dwukondygnacyjną część z drewnianą werandą i trzykondygnacyjnymi wieżami mieszczącymi klatki schodowe. Powiększono też istniejący ogród, tworząc obok niego park. Częściowo też odtworzono fosę, łącząc ją ze stawem.

Lista Günthera Grundmanna

Pałac w Żelowicach był na  liście Günthera Grundmanna, czyli niemieckiego konserwatora sztuki. Lista ta, była zaszyfrowanym spisem miejsc wyznaczonych przez władze hitlerowskie w roku 1942, w którym składano zrabowane dobra kultury chroniąc je w przed zniszczeniami wojennymi.

Ewa Michałowska-Walkiewicz