Tyczyn. Piękno podkarpackiego miasta

Tyczyn to miasto usytuowane w województwie podkarpackim, a dokładnie w powiecie rzeszowskim. Było to niegdyś prywatne miasto szlacheckie, które zostało lokowane w 1368 roku, a od XVI wieku należało do województwa ruskiego.

Osadnictwo w Tyczynie

Pierwsze dokumenty odnośnie osadnictwa na terenie Tyczyna, pochodzą już z 1340 roku. Tyczyn założony został jak nietrudno się domyśleć, na prawie magdeburskim, oczywiście na mocy dokumentu lokacyjnego wydanego przez króla Kazimierza Wielkiego. Dokument ten wydany był w Niepołomicach w dniu 14 marca 1368 roku, a sporządził go podkanclerzy Janko z Czarnkowa. .

Zezwolenie dla  Bartolda

Król Kazimierz we wspomnianym dokumencie zezwolił Bartoldowi Tynczerowi na lokację nowego miasta, w ziemi sanockiej. Pod lokację wspomnianego miasta, król Polski  przeznaczył 112 łanów frankońskich, czyli mniej więcej 2464–2912 hektarów. I to właśnie od nazwiska wspomnianego Bartolda, miasto to przybrało swoją nazwę.

Na drodze sądowej

W 1404 roku, kolejny król Polski Władysław Jagiełło, na drodze sądowej przejął miasto Tyczyn z rąk Jadwigi Melsztyńskiej,  zwracając 500 grzywien rodzinie pani Jadwigi. Wsie okręgu tyczyńskiego wylicza też specjalny dokument z 1423 roku, w którym król Jagiełło nadał miasto Tyczyn dożywotnio zięciowi i pasierbowi swej zmarłej już wówczas żony Elżbiety Granowskiej.

Połowa stulecia

W drugiej połowie XV stulecia, na skutek dążeń dawnych właścicieli Tyczyna,  miasto zmieniło swoją przynależność administracyjną, trafiając tym razem do ziemi przemyskiej województwa ruskiego.

Królewskie zobowiązanie

Zgodnie z królewskim zobowiązaniem z roku 1423 klucz tyczyński, musiał powrócić po śmierci Władysława Jagiełły w 1434 roku, do rodu Pileckich, czyli do spadkobierców wspomnianej wcześniej królowej Elżbiety. Tyczyn zatem  należał w latach 1450–1478 do kasztelana Jana Pileckiego, syna Elżbiety Granowskiej i pasierba Jagiełły. W latach 1478–1496 do Tyczyn do jego syna, który był wojewodą ruskim a na imię miał Jan. Po nim miasto to dziedziczyli jego synowie Mikołaj, Stanisław i Jan młodszy.

Wykupione sołectwo

Pileccy jeszcze przed 1500 rokiem, wykupili całe sołectwo tyczyńskie zgodnie z ówczesnymi zasadami szlacheckimi. W październiku 1672 roku, Tyczyn został  spalony przez Tatarów, podczas wojny polsko-tureckiej.

Po roku 1772

Po pierwszym rozbiorze naszej Ojczyzny, Tyczyn znalazł się w zaborze austriackim, w tak zwanej Galicji. Początkowo należał on do cyrkułu pilzneńskiego, a od 1782 roku do cyrkułu rzeszowskiego. W wydanej po raz pierwszy w 1786 roku „Geografii Galicyi i Lodomeryi” autor, hrabia Ewaryst Andrzej Kuropatnicki pisał, że …”W gruntach Tyczyna gipsu tu wiele dobywaj”... On to zatem stał się produktem wpływającym na ekonomię tego miasta.

Okupacja niemiecka

Podczas okupacji niemieckiej, w grudniu 1941 roku Niemcy utworzyli tu getto dla mieszkających Żydów. Przebywało w nim około 1000 mieszkańców. W lipcu wywieziono mieszkańców wspomnianego getta do obozu koncentracyjnego  w Bełżcu. W dniu 18 czerwca 1943 roku, gestapo wraz z żandarmerią niemiecką przeprowadziło pacyfikację miasta. Wówczas to Niemcy zamordowali mnóstwo niewinnych osób, a wielu z nich wywieziono do obozu w Pustkowiu. Po wojnie powolutku mieszkańcy Tyczyna, odbudowali to miasto.

Wizytówka miasta

Kościół świętej Katarzyny i Świętej Trójcy, to pierwszy zabytkowy kościół, murowany w mieście. On to został fundowany przez kasztelana krakowskiego Jana Pileckiego w roku 1466. Po pożarze został on odbudowany przez Mikołaja Kostkę. On to dobudował w nim kaplicę świętego Stanisława, no i oczywiście w niej to on został pochowany. W 1657 roku, podczas najazdu węgierskiego na Polskę zorganizowanego przez Jerzego Rakoczego, ucierpiało miasto Tyczyn ponieważ wiele budynków mieszkalnych zniszczonych zostało w licznych pożarach. W 1727 roku, do prezbiterium wspomnianego kościoła dobudowano kaplicę świętej Trójcy. W latach 1735–1745 wykonano tu zespół sześciu murowanych ołtarzy, ozdobionych rodzimym gipsem i różnymi ciekawymi mozaikami. Trzy ołtarze takie jak ołtarz główny, a także ołtarz świÄtego Stanisława i świętej Trójcy, wzorowane były na ołtarzach z kościołów rzymskich. Wykonali te ołtarze Jan Henryk Klemm i Gottfried Schulz. Dobudowano też do kościoła tyczyńskiego, dwie wieże według projektu wspomnianego architekta Klemma. Sztukaterie wykonał Gottfried Schulz, zaś freski malował Antoni Herliczka.

A one wciąż się modlą…

Podobno w każdą listopadową noc, widać w pobliżu kościoła szpaler modlących się zakonnic, które w spowitej mgle zanoszą modły do Boga, o pomoc w odzyskaniu niepodległości przez nasz kraj. W Tyczynie właśnie gdy Polska utraciła swoją niepodległość, krótko przebywały zakonnice, zagrzewające mieszkańców miasta do regularnych modlitw za Ojczyznę. Podobno one były pierwszymi ofiarami zaborczych wojsk austriackich, mordujących patriotów polskich nie podporządkowujących się nowej władzy.

Ewa Michałowska-Walkiewicz

Foto: www.szymonkaczmarczyk.com – Own work, CC BY-SA 4.0