Warlity Małe. Pałac w którym straszy Różowa Dama
Warlity Małe, z języka niemieckiego Warglitten lub Gut Warglitten to rzecz jasna wieś sołecka, usytuowana w województwie warmińsko-mazurskim a dokładnie w powiecie olsztyńskim, w gminie Grunwald.
W latach 1975–1998 miejscowość Warlity Małe, należała pod względem administracyjnym do województwa olsztyńskiego. Jest to jak wiemy niewielka miejscowość, która dla przykładu w roku 2010 zamieszkana była przez jedynie 58 osób.
Nad Jeziorem Platyny
Miejscowość Warlity, leży oczywiście na Pojezierzu Olsztyńskim, a dokładnie nad Jeziorem Platyny. Jest to mniej więcej odległość 8 kilometrów od Olsztynka. Brak jest dokładnych informacji dotyczących tematu genezy powstania tej wsi. Są jednak różne legendy i przypuszczenia, które mówią, że niegdyś mieszkał w tej okolicy rycerz Warlita. Zakochał sie on w córce rybaka Hedwidze. Kobieta w pewnej chwili, zatonęła w Jeziorze Platyny, a Warlita wybudował tu drewniany dom, w którego piwnicach pochowana jest wspomniana dziewczyna. Rycerzowi sytuacja ta odebrała zmysły i zdrowy rozsądek, ponieważ opłacał on różnych szarlatanów, aby ci wywoływali sukcesywnie ducha ukochanej.
Majątek ziemski
W XIX wieku natomiast, miejscowość Warlity Małe były majątkiem ziemskim. W połowie XIX stuulecia stanowił on własność rodziny von Wietzel. Nazwisko to oznacza po prostu ’’ostrzyc’’. Jak zatem można domniemać, Wetzel to przydomek, z którego zrodziło się z biegiem czasu nazwisko. A wzięło się ono dlatego, iż pionier rodziny osiadły w Warlitach Małych, dorobił się znacznego majątku z uprawiania fryzjerstwa.
XX wiek
W latach 20. ubiegłego wieku majątek Warlity należał do rodu Schumannów. W 1930 roku został podzielony on na dziewięć części. Pałac zajęły dwie rodziny mieszkających w Warlitach rodzimowierców. Inne rodziny, ulokowały się w dworskich budynkach gospodarczych, w tak zwanych ’’dobudówkach’’.
Po wojnie
Po zakończeniu II wojny światowej, do Warlitów Małych przybyli polscy osadnicy z okolic Dłutowa. Istniejący tu pałac i park, niestety popadały powoli w ruinę. Obecnie budynek pałacowy i pozostałości parku, są własnością prywatną. Obecnie w miejscowości działa dom seniora, gabinet weterynaryjny oraz zakład stolarski. Znajduje się tu także siedziba leśnictwa, będąca pod zarządem Nadleśnictwa Jagielek.
Pałac klasycystyczny
Istniejący w Warlitach pałac usytuowany nad brzegiem Jeziora Platyny, wybudowany został w drugiej połowie XIX wieku. Posiada on styl klasycystyczny. Od strony jeziora znajdował się duży taras widokowy, a całość tej budowli otaczał park, założony w 1894 roku zgodnie z projektem architekta Johanna Larasa. Architekt ten, zakochał się w goszczącej w Warlitach Małych u rodziny Wetzel Klarysie Masterkowiczównej. Panna zachorowała na ospę i szybko zmarła. Pochowano ją w różowej atłasowej sukni. A jej duch co noc ubrany we wspomnianą suknię, krąży, wokół odnowionej już rezydencji. Nazywany jest on zwyczajowo Różową Damą.
Obok pałacu znajduje się niewielki cmentarz zlokalizowany niedaleko wsi, na którym spoczęli dawni właściciele majątku. Pałac ten był piękną rezydencją. Był on takim właśnie „domem rodzinnym” aż do chwili gdy uległ historycznym zawieruchom.
Ewa Michałowska-Walkiewicz
