Gwiazdy świecą nad Ven
Skåne Rasta, przy autostradzie między Helsingborgiem a Landskroną. W tamtejszej restauracji można zaspokoić głód, pragnienie i odpocząć. A w stacji benzynowej zakupić benzynę na dalszą drogę. Ilekroć jadę do Malmö mam zwyczaj zatrzymywania się w tym miejscu. Wysoko położone zachwyca urodą krajobrazu. Z werandy restauracji roztacza się widok na lśniące wody cieśniny Öresund, na pasmo brzegu Danii i na małą wysepkę, położoną na środku cieśniny. To Ven. O powierzchni zaledwie 750 hektarów, ma też duńską nazwę, Hven.
W początkach pierwszego tysiąclecia, gdy Wikingowie mieli tam swój wałny punkt strategiczny, nosiła ona wtedy nazwę Sandvalleön. Należała do Danii i dopiero po napaści Szwedów na Kopenhagę w 1660 roku, została przyłączona do Szwecji. Mieszkańcy Ven pozostawali przez wiele lat wierni starej ojczyźnie. Aż do pierwszej wojny światowej, kiedy duński ruch oporu na terenie Skanii dawno przeszedł do historii, utrzymywali oni żywotne związki z Danią. Dzisiaj wysepka należały do gminy Landskrona, ma charakter rolniczy i turystyczny, liczba stałych mieszkańców nie sięga nawet liczby 500. Latem jest licznie odwiedzana przez wczasowiczów i turystów. W latach sześćdziesiątych (ubiegłego stulecia) planowano nawet aby Ven uczynić Monte Carlo Północy z luksusowymi hotelami i kasynem gry. Projekt nie został zrealizowany i Ven żyje nadal spokojnie, produkując buraki cukrowe; specjalne ziarno, które nadaje się do wytwarzania mąki ”durum” (stosowanej w produkcji makaronów), a latem przyjmuje turystów by pochwalić się swoją największą atrakcją: pozostałością po wielkim duńskim astrologu, astronomie Tycho Brahe. Ven ma stałe połączenie promowe z Landskroną. Po niecałej godzinie podróży wita przybyszów mały, malowniczy port u podnóża bielącej się ściany skarpy nabrzeżnej. Od portu w Bäckviken prowadzi główna droga (przez środek wysepki), która kończy się rozwidleniem: jedno skierowane jest do małego portu Norreborg, a drugie, na południe do okazalszego, pięknie położonego, portu w Kyrkbacken. Tam, na skarpie, widnieje sylwetka kościółka z 1200 roku, pod wezwaniem świętego Ibba, patrona wysepki.
Niewątpliwie największym magnesem, przyciągającym ciekawych, jest historia o Tycho Brahu i miejscu gdzie mieszkał i działał. Jest on uznawany za największego człowieka Skanii wszechczasów i porównywany do Leonarda da Vinci. Urodził się w Knutstorp, niedaleko Landskrony. Studiował nauki przyrodnicze i astrologię w ówczesnych uczelniach niemieckich, lecz astrologii poświęcił najwięcej swych prac. Dzięki nim zyskał sławę i uznanie. Odkrył gwiazdę supernową w gwiazdozbiorze Kasjopei. Dokonał wielu obserwacji planet. Popełnił jednak kardynalny błąd: twierdził, iż Słońce krąży wokół Ziemi… Zastanawiające jest, jak tak światły człowiek, dysponujący świetnym obserwatorium astronomicznym, które sam wybudował, potrafił zlekceważyć dzieło Mikołaja Kopernika. Przecież urodził się w 1546 roku, trzy lata po śmierci Kopernika. Praca wielkiego polskiego astronoma „O obrotach sfer niebieskich” była już od dawna znana i przyjęta przez świat nauki…. Może młodzieńczy okres studiów astrologicznych miał wpływ na rozumowanie Brahe, może upór i pycha sprawiły, iż był zaślepiony tylko swoimi osiągnięciami….
Na wysepce Ven, którą otrzymał w dożywotne władanie, od króla duńskiego Fredericka II, sprawował rzeczywiste feudalne rządy. Na najwyższym punkcie, pośrodku wyspy, wybudował pełen fantazji, renesansowy zamek Uranienborg, a opodal zamku obserwatorium astronomiczne Stjärneborg. Wyposażył je w skonstruowane przez siebie urządzenia i teleskopy. Aby zapewnić sobie wystarczającą ilość papieru, wybudował w innej części wyspy, fabryczkę papieru.
Napęd do papierni, zapewnił dzięki genialnie opracowanemu systemowi zbiorników wodnych. Ludność wyspy nienawidziła swego władcę. Był okrutny i bezwzględny w swoich rządach. Powoli tracił też sympatię i finansowe wsparcie u następnego króla Danii, Krystiana IV. Gdy w 1597 roku nagle opuścił wyspę, zabierając ze sobą całą rodzinę i drogocenne przyrządy astronomiczne, miejscowa ludność rozebrała do gruntu cały zamek Uranienborg i obserwatorium Stjärnborg. Dziś nie wiemy… może na maleńkiej wyspie wybuchła rewolucja?
Tycho Brahe zatrzymał się na pewien czas w Rostocku i następnie, na zaproszenie cesarza Rudolfa II, osiadł na stałe w czeskiej Pradze. Zmarł tam w 1601 roku. Ponieważ duma narodowa chętnie pomija wady, a sławi osiągnięcia swych bohaterów, więc i Brahe doczekał się pomników. Odsłonięto jego pomnik na wyspie Ven. Jego autorem jest twórca ”utopijnego” państewka Ladonia, artysta plastyk Lars Vilks. Rekonstrukcję obserwatorium Stjärneborg dokonano w 1952 roku.
Na Ven można doszukać się śladów Wikingów, podziwiać piękną przyrodę, stare gospodarstwa budowane pruskim murem i kryte słomą; dwa piękne kościoły, ruiny dawnych budowli, kurhany z epoki brązu i wreszcie… pooddychać atmosferą człowieczej żarliwości, skierowanej ku gwiazdom.
Teresa Järnström-Kurowska
