Czeszewo. Wieś z pięknym dworem
Wieś polska Czeszewo jest usytuowana w powiecie wągrowieckim, a dokładnie w gminie Gołańcz. Miejscowość ta słynęła niegdyś z przepięknego dworu.
Wieś ta opisywana już była w dokumentach parafialnych w roku 1435. Przy okazji wzmiankowani byli w nich tak zwani „bracia niedzielni” w osobach Wawrzyńca, Jana i Wojciecha, synów Gardziny de Brzosa, którzy sprzedali swe części w Chodzieży i Czeszewie Trojanowi z Łekna. Termin bracia niedzielni oznacza fakt, iż bracia ci posiadali równe prawo do spadku.
Mijały lata
Nowi właściciele wsi Czeszewo z biegiem czasu przyjęli nazwisko Czeszewskich, dla których miejscowość ta stanowiła „gniazdo rodowe”. W połowie XV stulecia, wzniesiono tu kościół i erygowano parafię. W 1485 roku dowiadujemy się, że Anna Czeszewska zamężna Wincentemu Loskuńskiemu, wniosła mężowi 1/3 dóbr ojcowskich w mieście Czeszewie i niedalekim Ruśccu. Loskuński zatem założył w Czeszewie piękny sad i ogród.
W szesnastym wieku
W XVI wieku, we wsi Czeszewo pojawiają się także Sławianowscy, którzy posiadali część tej wsi wraz ze stawem zwanym „Weyśrzednim”. W 1508 roku obiecywali oni, że „uwolnią” dobra wraz z placem leżące koło wspomnianego stawu, które przeznaczone były pod budowę nowego dworu. W 1515 roku Wincenty Sławianowski ożeniony z Agnieszką Czeszewską, posiadał jedną drugą całości dóbr w Czeszewie. Kolejną zaś połowę dzierżył jego brat Jan, ożeniony z Małgorzatą Czeszewską. W pewnym momencie, a dokładnie nie wiemy dlaczego, dziedzicami Czeszewa zostali Piotr i Andrzej, synowie Wojciecha i Magdaleny Smoguleckiej. Wówczas też dziedziczyli oni nowo powstały we wsi dwór z okolicznym sadem i kwiatowym ogrodem.
Wojna z wojskiem północnym
Rok przed najazdem Szwedów dziedzice zapisywali pobliskiemu kościołowi czynsz z Czeszewa, aby podratować jego złą kondycję ekonomiczną. W trudnym okresie wojen z wojskami północnymi, w zapiskach dziedzicznych Czeszewa pojawiła się rodzina Gockowskich. Ostatnią posesorką z tej rodziny była zmarła w 1780 roku Teresa ze Skotnickich Gockowska, wdowa po Franciszku Trzcińskim herbu Dołęga. Gockowscy rezydowali tu do 1790 roku, po czym wieś przeszła w ręce Radzimińskich herbu Lubicz.
Lata rozbiorów naszej Ojczyzny
Zaraz po pierwszym rozbiorze Rzeczpospolitej, Prusacy utworzyli tu folwark Kujawki, którego pierwszymi posesorami była rodzina Rzymskich. Z biegiem czasu, zamieszkiwali tutaj Szumanowie, jako dalsza rodzina Rzymskich, która odkupiła od nich majątek.
Wiek XIX
W latach 20. XIX wieku, w Czeszewie bywał Karol Libelt, który jako student uczył i wychowywał dzieci Szumanów. Urodził się on w 1807 roku w Poznaniu, gdzie ukończył gimnazjum. Później studiował w Berlinie, gdzie uzyskał doktorat z filozofii. Walczył w powstaniu listopadowym, a za waleczność i odwagę został awansowany na porucznika i otrzymał srebrny krzyż Virtuti Militari. Karol zaślubił Marię, córkę Pantaleona Szumana. W wianie otrzymał właśnie czeszewski majątek. Miał on z Marią sześcioro dzieci, w tym również syna Karola, który zginął w powstaniu styczniowym, w bitwie pod Brdowem.
Miejsce szkoleń młodzieży polskiej
W latach 1859-1860 w Czeszewie z inicjatywy dziedzica wzniesiony został według projektu znanego w tamtych czasach architekta, Wiktora Stabrowskiego, obecnie wyglądający dwór. W 1868 roku, Libelt przekazał Czeszewo synowi Pantaleonowi, a sam przeniósł się do Brdowa. Był on gorącym patriotą, posłem, a przy okazji kierował Kołem Polskim. Był jednym z założycieli Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, którego prezesem został w 1868 roku. Był też on autorem prac „O miłości Ojczyzny” i „O odwadze cywilnej”, które zachowały swą aktualność do dzisiaj. Zmarł w czerwcu 1875 roku w swoim majątku Brdowo, a pochowany został w Czeszewie. Dwór w tym miejscu często służył Karolowi Libeltowi za miejsce spotkań patriotycznych, a także jako miejsce szkolenia młodzieży męskiej, w strzelaniu i posługiwaniu się pikami. Libelt, upatrywał odzyskania niepodległości jedynie podczas zbrojnego powstania Polaków.
Ślub Pantaleona
W dniu 18 sierpnia 1885 roku syn Karola Libelta, Pantaleon, nazwany tak na cześć dziadka, zawarł związek małżeński z Franciszką Żuchowską, córką posesorów Granowa. Młody dziedzic, dalej prowadził w domu szkolenia młodzieży ze strzelania i używania broni. A także organizował spotkania patriotyczne i literackie. W 1926 roku, czeszewski majątek należał do Nepomucena Sołtysińskiego. Po wejściu do Czeszewa Niemców we wrześniu 1939 roku, dziedzic został aresztowany i osadzony w obozie jenieckim. Po wyzwoleniu osiadł on na ziemiach zachodnich, gdzie był pracownikiem PGR-u.
Wygląd dworu
Dwór w Czeszewie od wielu lat stoi opuszczony no i oczywiście zrujnowany. Był on niegdyś dworem o charakterze renesansowym. Budynek ten ma wygląd parterowy z poddaszem a’la mezzanino. Został on wzniesiony na planie prostokąta w dłuższej osi „wschód-zachód”, z wejściem głównym prowadzącym od strony północnej. W fasadzie budynek tego dworu jest akcentowany centralnie umieszczonym, trójosiowym ryzalitem z arkadowym pięknym gankiem, do którego wejście poprzedzone jest schodami. Od strony zachodniej budowlę tę zdobi czterokondygnacyjna wieża. Dach tego dworu oczywiście jest dwuspadowy z trójkątnymi wystawkami umieszczonymi w obu elewacjach, jest on lekko wysunięty i wsparty na kroksztynach. Okna drugiej kondygnacji umieszczone są w ryzalitach i zamknięte są łukami ze znajdującymi się nad nimi oculusami. Dwór ten mimo upływu czasu jest wyjątkowym obiektem, godnym zobaczenia i podziwu.
Ewa Michałowska-Walkiewicz
