Bliźniaki

Już dawno temu naukowcy doszli do wniosku, że inteligencja jest dziedziczna. Tezę potwierdzają unikalne badania nad bliźniakami prowadzone od wielu lat w Szwecji. Mają on dać odpowiedź na ważne pytanie: czy naszym życiem steruje dziedzictwo genetyczne czy może środowisko w jakim żyjemy?

Pierwszym naukowcem, który rozpoczął pod koniec zeszłego wieku systematyczne studia nad bliźniakami był kuzyn Charlsa Darwina, sir Francis Galton. Nie była to niestety postać sympatyczna. Jest on bowiem twórcą eugeniki, a więc systemu poglądów zakładających możliwość doskonalenia cech dziedzicznych człowieka, a więc nauki, którą wykorzystywał później faszyzm hitlerowski, dopuszczając uśmiercania chorych psychicznie.

Dzisiaj przy badaniach nad rozwojem rodzeństw bliźniaczych unika się metod selekcji. Wręcz odwrotnie — naukowcy skupiają się na badaniach genetycznych mających na celu ratowanie zagrożonych jednostek. Jednym z krajów przodujących w tych badaniach jest właśnie Szwecja.

Znajduje się tutaj największy na świecie rejestr bliźniaków. Powstał w 1959 roku i obejmuje obecnie dane o parach bliźniaków urodzonych po 1886 roku. Rejestr, wykorzystywany przez wszystkich naukowców świata w badaniach genetycznych, powstał zupełnie w innym celu. Chodziło bowiem o badania nad szkodliwością palenia papierosów. Szwedzcy naukowcy chcieli wykazać na podstawie bliźniaków, że palenie powoduje raka płuc. Ze studiów wynikało bowiem jasno, że jeśli jeden spośród bliźniaków palił papierosy, a drugi nie, to zawsze ten palący chorował na raka płuc. Badania te rozszerzono później o porównanie zachorowań na choroby serca: ten z bliźniaków, który jadł więcej ryb mniej był narażony na zawały; ci co nie uprawiali sportu bardziej narażeni byli na raka jelita grubego.

Najwięcej informacji dają badania nad bliźniakami jednojajowymi. Wiadomo bowiem, że w przypadku takiego rodzeństwa masa dziedziczna jest w 100% jednakowa. Bliźnięta dwujajowe nie są bardziej podobne do siebie jak normalne rodzeństwo, a więc masa dziedziczność jest bliska 50%. Lecz i wśród nich badania porównawcze mogą przynieść ciekawe wyniki, zwłaszcza, gdy rodzeństwo wychowywało się razem, a w późniejszym wieku żyło w podobnych warunkach np. w tym samym mieście lub wykonywało podobną pracę.

Najbardziej jednak cenione przez naukowców są bliźniaki jednojajowe, które zaraz po urodzeniu zostały od siebie odseparowane. To właśnie czyni unikalnym szwedzki rejestr. Wyodrębniono w nim ponad 300 par bliźniaków jednojajowych, które od najmłodszych lat żyły z dala od siebie.

Współczesne badania genetyczne otworzyły zresztą zupełnie nowe możliwości przy badaniach nad bliźniakami: umożliwiają wyodrębnianie tzw. skłonności dziedzicznych. Jeżeli dwoje z bliźniaków, a ponadto jeszcze parę osób z ich rodziny, choruje na tę samą chorobę, można przyjąć, że ma ona charakter dziedziczny. Wtedy istnieje możliwość pobranie próbek krwi od osób chorych i osoby z tej samej rodziny, ale zdrowej. Wówczas można porównać ich molekuły DNA. Jest to czasochłonna i skomplikowana metoda, lecz istnieje możliwość znalezienia wspólnych genów dla całej rodziny dotkniętej tą samą chorobą. Jeżeli tylko uda się je znaleźć, to wówczas można zbadać jak taki gen pracuje i z jakich składników się składa. To z kolei umożliwia znalezienie odpowiedniej metody leczenie następnych pokoleń tej samej rodziny.

Brzmi to może wszystko skomplikowanie, ale dotychczasowe badania potwierdzają, że dziedziczność genów jest podstawą naszych skłonności i ułomności. Szwedzcy i amerykańscy naukowcy stwierdzili zgodnie w niedawno opublikowanych badaniach, że np. ludzka inteligencja w dużej mierze zależy od dziedziczonych genów i jest to bardziej wyraźne im człowiek jest starszy. Dziedzictwo ma bowiem swoje prawa. Dla noworodka dziedziczność genetyczna wynosi około 20%, dla większych dzieci 40%, dla młodzieży 50%, a dla dorosłych aż 75%. Dopiero w późnym okresie życia procent ten znowu zaczyna spadać. Nie bez przyczyny mówi się wiec często, że im człowiek starszy tym bardziej upodabnia się do swoich rodziców. Ta prawda ma dzisiaj swoje podstawy naukowe.

Nie należy jednak lekceważyć roli środowiska w jakim żyjemy. Inteligentni nie stajemy się tylko dzięki genom. Ważna jest także stymulacja jaką otrzymamy w życiu, a więc nabyte wykształcenie, dbałość o nasze zdrowie, zanieczyszczenia środowiska, stany depresyjne i wiele, wiele innych rzeczy, które czekają na zbadanie.

Bo choć dwie krople wody są do siebie podobne tak jak bliźniaki, to jednak ich wnętrze może być różne.

Ewa Eriksson