Literacki Nobel dla Węgra
Fakt, że węgierski pisarz Laszlo Krasznahorkai otrzyma Nagrodę Nobla z literatury został przewidziany kilka godzin wcześniej przez dziennikarza szwedzkiej Dagens Nyheter.
To dzięki jednemu z członków Akademii, Steve Sem Sandbergowi, który jest także znakomitym znawcą literatury autorów z Europy Centralnej, mamy noblistę z z Węgier. Jak to ujęła szwedzka Akademia:
Krasznahorkai otrzymał nagrodę za fascynującą i wizjonerską twórczość, która w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki.
Węgierski pisarz uznany został za wielkiego autora środkowoeuropejskiej tradycji sięgającej Kafki oraz Thomasa Bernharda, która wyróżnia się nadmiarem absurdów i groteski. Wielu czytelników może dzięki niej, w obecnych czasach, interpretować aktualną rzeczywistość i znaleźć w niej odniesienia do świata opisywanego przez wspomnianego Kafkę. Powstaje pytanie, czy literatura może w związku z tym być pewną formą terapii, w której odnajdujemy vademecum na odczuwany przez nas niepokój w obecnych czasach?
Kim jest Laszlo Krasznahorkai, pisarz o którym niewielu z nas wiedziało wcześniej? Urodził się w Gyuli na południu Węgier. Pochodzi z rodziny prawniczej. W latach 1960–1968 uczęszczał do szkoły podstawowej w Gyula, potem kontynuował edukację w klasie języków klasycznych w gimnazjum im. Ferenca Erkela. Następnie między 1974 a 1976 był studentem wydziałów prawa na uniwersytetach w Segedynie oraz Budapeszcie. Ostatecznie zdobył dyplom na wydziale humanistycznym Uniwersytecie Loránda Eötvösa w ramach specjalności hungarystyczno-nauczycielskiej. Po raz pierwszy opuścił rządzone przez Jánosa Kádára Węgry w 1987 roku, spędził rok w Berlinie Zachodnim jako gość specjalny Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD). Od czasu upadku bloku wschodniego stale zmienia miejsce zamieszkania. Często wraca do Niemiec oraz na Węgry.
Jego pierwsza nowela, Tebenned hittem, ukazała się w 1977 na łamach „Mozgó Világ”. W latach 1977–1982 pracował jako dokumentalista w Gondolat Könyvkiadó, od 1982 pozostaje pisarzem niezależnym. Na podstawie jego dzieł, np. Szatańskiego tanga, powstały filmy wyreżyserowane przez jego przyjaciela, Bélę Tarra. Na podstawie jego dzieła powstał także film „Harmionia Wercmeistera”.
W 2003 roku napisał „Góra na północy, jezioro na południu, ścieżki na zachodzie, rzeka na wschodzie”, która to książka zwróciła uwagę komitetu noblowskiego. Pisarz nagradzany był wcześniej wielokrotnie, m.in. Susan Sondag nazwała go „Mistrzem Apokalipsy cytującym Gogola”.
W Polsce ukazały się po polsku jego książki ”Szatańskie tango”, ”Melancholja sprzeciwu” i ”Wojna wojna”.
Tekst i foto: Ewa Korolczuk
Zdjęcie laureata: Av Miklós Déri – Déri Miklós: Arcok, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=142722800
