Przypadkowa data…

Było to wiele lat temu. Z okazji 90-tej rocznicy odzyskania niepodległości prezydent Lech Kaczyński postanowił urządzić bal, na który zaprosił możnych tego świata. Większość zaproszonych nie przybędzie do Polski ponieważ akurat 11 listopada ma inne obowiązki, często obchody 11 listopada we własnym kraju.

90 lat temu 11 listopada 1918 roku w miejscowości Rèthondes we Francji Niemcy podpisali z Francuzami zawieszenie broni. Potem datę tą uznano za dzień kapitulacji Niemiec i Francuzi uznali ją za dzień zwycięstwa. Państwa Bałtyckie, które uzyskały państwowość z rąk Niemiec w 1916 wolały po przegranej przez Niemcy wojnie uznać dzień 11 listopada 1918 za początek swojej państwowości.

A w Polsce dopiero w roku 1937 sejm Najjaśniejszej Rzeczypospolitej uchwalił dzień 11listopada świętem Niepodległości. Obchodzenie dnia zwycięstwa Francuzów nad Niemcami (sojusznikami legionów w walce z Rosją) wydawało się Piłsudczykom czymś dziwnym. Dopiero po śmierci Marszałka, gdy nastąpiło zbliżenie pomiędzy grupą pułkowników z narodowcami, uznano że warto pójść drogą państw bałtyckich. Wprawdzie 11 listopada 1918 oddziały polskie we Francji zajęły Strassburg, ale to nie jest powód do totalnego świętowania.

Jeden z dyktatorów powstania listopadowego (zdaje się gen. Chłopicki) miał powiedzieć: ”Listopad dla Polaków niebezpieczna pora”. Listopad czasu I-szej Wojny był dla Polaków łaskawy. 5 listopada 1916 wróciło na mapę Europy po 42 latach Królestwo Polskie. Niesuwerenne, podległe Niemcom i Austryjakom, ale z polskim szkolnictwem średnim i wyższym (otworzono zamknięty po powstaniu listopadowym Uniwersytet Warszawski) z polskimi wydawnictwami, teatrami, polskimi urzędami, polskim wojskiem, polskim rządem (z ograniczonymi kompetencjami) i polską Radą Regencyjną w zastępstwie króla.

Dopiero po dwóch latach państwo to wybiło się na niepodległość. W listopadzie 1918 na ziemiach polskich władza leżała na ulicy. 7 listopada powstaje w Lublinie Tymczasowy Rząd Polskiej Republiki Ludowej z socjalistą Ignacym Daszyńskim w roli premiera i z pułkownikiem Rydzem-Śmigłym jako ministrem wojny. W Poznaniu i Krakowie w tym samym czasie powstają też poskie namiastki rządów. 10 listopada przyjeżdża do Warszawy zwolniony przez Niemców Józef Piłsudski, 11-tego otrzymuje on od Rady Regencyjnej nominację na naczelnego dowódcę wojsk polskich we wszystkich byłych zaborach. 14 listopada Piłsudski zostaje mianowany też przez RR Naczelnikiem Państwa z nieograniczonymi pełnomocnictwami. I tę datę powinniśmy uważać za najważniejszą. Piłsudski (co warto pamiętać) pierwszym swoim dekretem likwiduje Królestwo Polskie, zdejmuje orłu koronę i ustanawia Republikę Polską. Sejm Ustawodawczy nawiązując do tradycji zmieni nazwę na Rzeczpospolitą i przywróci orłu koronę a także ustali barwy narodowe na biało-czerwone w zamian czerwono-białych. Naczelnik Piłsudski na pierwszym spotkaniu z Polakami wojskowymi i urzędnikami byłych państw zaborczych wygłosi pamiętne słowa: ”żyliście panowie w czasach nienormalnych i zachowywaliście się różnie. Odkreślamy to grubą kreską. Dziś żyjecie w wolnym polskim państwie i liczyć się będzie tylko to jak będziecie mu służyć”.

Tu warto dodać, że prawie wszyscy, służący dawniej zaborcom, byli dyplomaci i wojskowi wykorzystali później swoje kwalifikacje dla dobra Polski.

Świętem narodowym ustanowiono (rocznicę konstytucji) 3maja. Dopiero, jak wspomniałem na wstępie, w roku 1937 przypomniano sobie o listopadzie i wybrano datę 11-stego. W 1938 obchodzono hucznie w kraju i zagranicą dwudziestolecie niepodległości. W Księdze Pamiątkowej Ogniska Polskiego w Sztokholmie spisane są relacje z obchodów listopadowych od 1937 do 1945. Były to wspólne obchody Poselstwa Polskiego i polskich uchodźców.

Później już relacji nie spisywano, ale emigracja niepodległościowa obchodziła co roku to święto i czyni to do dziś. Podobnie jak i święto 3 maja.

Ludomir Garczyński – Gąssowski

PS.  Niewłaściwy jest pogląd, że państwa polskiego nie było na mapie 123 lata od upadku powstania kościuszkowskiego (1795) do odrodzenia Polski w 1918.

W 1807 Napoleon utworzył Księstwo Warszawskie. Nie mógł użyć nazwy Państw Polskie, bo Francja podobnie jak i Anglia była związana  układami międzynarodowymi z państwami zaborczymi i stała na stanowisku, że likwidacja państwa polskiego jest ostateczna. Jednak na kongresie wiedeńskim w 1815 utworzono trzy niesuwerenne państwa polskie o różnym stopniu swobód wewnętrznych. Były to Królestwo Polskie połączone unią personalną z Rosją, podległe Prusom Księstwo Poznańskie z księciem Radziwiłłem w roli namiestnika i Rzeczpospolitą Krakowską pod nadzorem ambasadorów Rosji, Prus i Austrii. Po kolejnych, nieudanych powstaniach wszystkie te organizmy państwowe zostały zlikwidowane, a ziemie polskie włączono do państw zaborczych łączyło to się z likwidacją polskich instytucji, wojska i szkolnictwa. W 1864 nastąpiła druga przerwa w państwowości polskiej. Tak, że w sumie Polski na mapie nie było 74 lata.