NIEZWYKŁA SMÅLANDIA: Emån (10)
Poruszając się samochodem przez Smålandię zapewne nie raz przekroczymy rzeką Emån. Ma ona swoje źródło w gminie Nässjö, a następnie przepływa przez gminy Eksjö, Sävsjö, Vetlanda, Hultsfred, Högsby, Mönsterås i Oskarshamn czyli przepływa przez obszary Kalmaru i Jönköpingu w Smålandii. Emån wpada do Morza Bałtyckiego między Påskallvik i Mönsterås.
Nazwa tej 229-kilometrowej rzeki pochodzi od staroszwedzkiego ember, oznaczającego mgłę, lub prawdopodobnie słowa æmb, oznaczającego wodę. Według legendy, nazwa ta przypisana jest księżniczce o imieniu Emma, którą kruk zabrał w drodze na ślub. Jej martwe ciało znaleziono w pobliżu ujścia rzeki Emån do Morza Bałtyckiego, a rzeka – rzekomo – została nazwana na jej cześć. Emån jest największą rzeką we wschodniej Smålandii, jedną z najbardziej urokliwych w Szwecji. Obszar zlewiska wynosi 4472 kilometrów kwadratowych, a średni wypływ do Bałtyku wynosi 30 metrów sześciennych na sekundę. Rzeka bierze swój początek w jeziorze Storesjön (286 metrów nad poziomem morza) na Wyżynie Smålandzkiej, w gminie Nässjö.
Jest najważniejszym miejscem występowania sumów w Europie Północnej i ma duże zasoby troci morskiej. Rzeka przepływa zarówno przez tereny pagórkowate, jak i równiny, a ze względu na nawracające powodzie była wcześniej przedmiotem prób jej zatamowania. Górna część rzeki przepływa przez tereny górskie i mija kilka bystrzy i wodospadów. Jednak w części w hrabstwie Kalmar płynie głównie przez tereny równinne, gdzie wije się wieloma meandrami. Nic więc dziwnego, że jadąc samochodem parokrotnie można przejeżdżać nad nią po mostach samochodem.
Jak twierdzą specjaliści, ponieważ przepływa przez niewiele jezior, zwłaszcza w hrabstwie Kalmar, przepływ wody jest bardzo zróżnicowany. W Emsfors woda płynie z prędkością pięciu metrów na sekundę podczas odpływu, ale nawet 100 metrów na sekundę podczas przypływu.
Z powodu problemów z powodziami, próby budowy tamy podjęto już za czasów Gustawa Wazy. W XIX wieku przeprowadzono kilka projektów obniżania poziomu wody, w tym około 1860 roku, kiedy jezioro Nävelsjön obniżono o pięć metrów i obecnie jest to tylko mokradło, a w latach 80. XIX wieku osuszono jezioro Ryningen, aby obniżyć bieg rzeki Emån. Jeszcze na początku lat 80. XX wieku rozpoczęto projekt obwałowania rzeki Emån na południe od Högsby, aby zmniejszyć wpływ powodzi na otaczające pola uprawne. Jednak w tym czasie zaczęto też zauważać walory naturalne rzeki, a gdy stwierdzono, że widoczność w rzece spada, a populacja ryb szybko maleje, projekt nie został w pełni zrealizowany.
Swoistym rezerwatem przyrody jest Sandvadsbäcken-Emån, gdzie na około trzy i półkilometrowej trasie prezentowane są przykłady jak opłacalna gospodarka leśna współdziała z tą najważniejszą w Smålandii rzeką. Wzdłuż szlaku turystycznego można cieszyć się pięknym otoczeniem Emån i przekonać się, jak prowadzić dochodową gospodarkę leśną, zachowując cenne cieki wodne i odtwarzając mokradła w krajobrazie leśnym. Wzdłuż ścieżki znajdują się znaki, na których wyjaśniane są tekstem i obrazkami, podejście do środowiska w leśnictwie.
Do tej ścieżki łatwo dojechać, znajduje się niedaleko Fliseryd. Powstała zaledwie 3 lata temu. Prowadzi w większej części wzdłuż rzeki. Tu w wodzie pływają też sumy. To największa słodkowodna ryba w Szwecji i może osiągnąć długość do 2 metrów. Obecnie występuje tylko w kilku systemach jezior w południowej Szwecji, a łowienie sumów jest zabronione. Innym ewenementem jest obecność w niewielkich dopływach Emånu małży perłowych słodkowodnych, najstarsze oceniono na 280 lat. Kiedyś można je było znaleźć w głównym nurcie rzeki, dzisiaj już ich tam nie ma.
To miejsce warte odwiedzenia.
Emån jest znany z bogatej przyrody. Główny kanał Emån i kilka dopływów są przedmiotem zainteresowania narodowego ze względu na ochronę przyrody, a części obszaru rozlewiska jest również przedmiotem zainteresowania ze względu na ochronę środowiska kulturowego i rekreację na świeżym powietrzu.
Rzeka jest prawdopodobnie najbardziej znana w kręgach wędkarstwa sportowego ze względu na duże i szybko rosnące trocie morskie; obecny światowy rekord 15,3 kg został złowiony w Emån w 1993 roku. Wędkarze będą tu mieli okazję złowić także bolenia, łososia i pstrąga morskiego. To niektóre z gatunków ryb występujących w Emån.
(NGP)
