Dobarz. Osada młyńska

W kwietniu 1424 roku, książę mazowiecki Janusz Starszy, nadał Piotrowi z Gumowa wójtostwo tykocińskie na mocy stosownego „aktu nadania”. We wspomnianym wójtostwie znajdowały się też stosowne zabudowania pozwalające na czerpanie zysków z mielenia zboża. W tym wójtostwie znajdowała się osada Dobarz, w której to było pobudowanych najwięcej młynów, dających należyte utrzymanie pracującym tam robotnikom.

Sprawy lokacyjne

Podczas lokowania Dobarza oraz całego wójtostwa tykocińskiego, którą prowadził wójt Piotr z Gumowa, powstającemu wówczas miastu Tykocin, w dniu 28 czerwca 1425 roku książę Janusz Starszy nadał tutejszym mieszkańcom a szczególnie pracownikom młynów, prawa „obowiązku i wolności”, na wzór innych miast

Włości wójowskie

Tuż przed końcem 1425 roku, Tykocin i cała włość wójtowska, zostały oderwane od Mazowsza. Tym sposobem znalazły się w granicach Litwy i poddane były od tego czasu władzy księcia Witolda. Ten w dalszym ciągu nakazał rozbudowywać wspomniane włości i całe powierzone mu wójtostwo, tak jak to zapoczątkował Piotr z Gumowa, który w dalszym ciągu na podstawie stosownych dokumentów książęcych pełnił zadania wójta. Był to bardzo dobry gospodarz a młyny działające pod jego pieczą, pozwalały na znaczną rozbudowę wójtostwa oraz były ostoją ekonomiczną tego terenu i mieszkających na nim ludzi.

Nie tylko przemysł młyński

Należy w tym miejscu podkreślić, iż wspomniany Piotr z Gumowa był kupcem, a przy okazji przetwórcą surowców drewnianych. Przy swoim młynie na Dobarzu, powołał on do istnienia smolarnię, która działała jeszcze będąc w rękach jego spadkobierców. Najprawdopodobniej młyn Piotra z Gumowa także poruszał urządzenia kuźnicy rudy darniowej, która była pozyskiwana z bagiennych rozlewisk znajdujących się w tej okolicy. W 1633 roku, użyto po raz pierwszy w dokumentach przewozowych nazwy młyna „Rymek”, co wskazuje na inne dodatkowe urządzenia znajdujące się w tym młynie. W roku 1501 z niewiadomych przyczyn doszło do zniszczenia młyna, a teren tej osady wrócił do rąk polskiego monarchy.

Na prośbę Bartłomieja

Dnia 20 stycznia 1501 roku w Wilnie Aleksander Jagiellończyk na prośbę Bartłomieja wikarego w Trzciannym nadał kościołowi trzciańskiemu, możliwość odbudowania osady młyńskiej, która stanowiła fundament ekonomiczny okolicy.

Czterdzieści lat później

Już w dniu 27 lutego 1543 roku, dokonano sądowego rozgraniczenia kościelnej własności jaką była osada w Dobarzu z dobrami szlacheckimi takimi jak : Chojnowo, Wilamówką, Mroczkami i Boguszkami. Kopiec graniczny pomiędzy tymi terenami,  usypano na łące zwanej Warchołowa. Obok Warchołowa znajdował się staw kościelny, będący własnością wikarego trzciańskiego księdza Macieja.

Pola uprawne

W Dobarzu niedaleko plebanii znajdowały się bardzo żyzne uprawne pola, ogrody warzywne i kwiatowe, łąki, a także rzadko posadzone drzewa sadowe. W czasie zaborów osadę młyńską w Dobarzu przyłączono do tak zwanych „lasów królewskich”, które wówczas stanowiły własność zaborców. Z 1783 roku, widnieje zapis w dokumentach parafialnych o tym, że tutejsze pola uprawne na Dobarzu, a także całe tamtejsze lasy muszą nie istnieć, ponieważ tak sobie życzy zaborca nie widzący możliwości czerpania żadnych zysków z tego terenu. Z lasu tylko zaborcy pruscy kazali wyrębywać drzewo na opał dla swoich budynków.

 A co z drewnianym młynem

W księgach inwentarzowych możemy jedynie przeczytać, że niegdyś do kościoła parafialnego należał też od niepamiętnych czasów drewniany młyn wodny, o jednym kole, położony w uroczysku Dobarz. Przy młynie tym fundowany był folusz do spilśniania sukna, o dwóch stępach oraz dodatkowym kole wodnym. Całość  dzierżawił szlachcic o nazwisku Gabriel Janczewski. W sąsiedztwie tego młyna także w Dobarzu, znajdowały się grunty osady młynarskiej i łąka zwana „Kalinowy Grąd”. Inwentarz Dobarza również był znaczny, przeznaczany sukcesywnie na pokarm dla okolicznych mieszkańców, jak tez i w celach hodowlanych.

Jak zatem widzimy tylko obca nacja potrafi zniszczyć wszystko to, co dla rodowitych mieszkańców stanowiło utrzymanie.

Ewa Michałowska-Walkiewicz