Ustrzyki Dolne nad Strwiążą

Geograficznie położone są w paśmie Gór Sanocko–Turczańskich. Dużą część powierzchni tamtejszej gminy zajmują lasy. Jest tam mieszany starodrzew stanowiący część ogromnego kompleksu leśnego ciągnącego się od Słowacji po Ukrainę, a zarazem element otaczającego miasto od północy i wschodu Parku Krajobrazowego Gór Słonych.

Ustrzyki Dolne to miasto w województwie podkarpackim, stolica powiatu bieszczadzkiego, położone nad rzeką Strwiążą. W latach 1944-1951 miasto należało do Związku Radzieckiego, a w Polsce znalazło się w ramach umowy o zamianie granic. Leży na wysokości prawie 500 m n.p.m., na trasie małej i dużej pętli bieszczadzkiej. Według ostatnich danych miasto liczy ponad 10 tys. mieszkańców.

Lokacja Ustrzyk nastąpiła w roku 1509. Miasto leżało przy rozwidleniu ważnych traktów handlowych wiodących do Krosna, Sambora i na Węgry. Rozwijał się handel, a szczególnie znane tam były targi bydła. W roku 1727, dzięki staraniom Ustrzyckich, osada uzyskała prawa miejskie. Ożywienie życia gospodarczego spowodowało oddanie do użytku, w roku 1872, linii kolejowej łączącej Ustrzyki z innymi miastami oraz rozwój przemysłu naftowego. W czasie okupacji hitlerowskiej zagładzie uległa tamtejsza społeczność żydowska. W Ustrzykach Dolnych zginęło ponadto wielu Polaków i Ukraińców. Jesienią 1951 roku, po wymianie „odcinków terytoriów państwowych”, Ustrzyki i kilkanaście pobliskich wsi powróciło do Polski.

W roku 1509 Iwonia Unihowski herbu Przestrzał, protoplasta rodu Ustrzyckich, lokował wieś Ustrzyki. Wioska leżała u zbiegu dwóch bezimiennych strumieni, a mieszkańcy nazywali ją po staropolsku Us, czyli ujście – Rzyk czyli rzeki – stąd nazwa wsi Ustrzyki, albo ujście rzeki. W roku 1667 Maciej Stanisław Ustrzycki, sędzia sanocki, poseł na Sejm – wystawił tam kościół farny. Kilka lat później, w roku 1672, podczas ostatniego najazdu czambułów tatarskich Nuradyna-Soltana na Bieszczady, ordyńcy ograbili i spalili miejscowość, a mieszkańców uprowadzili na wschód do niewoli. W latach dwudziestych XVIII wieku, na mocy postanowienia króla Polski Augusta II Mocnego, Ustrzyki otrzymały prawa miejskie. W okresie rozbiorów znalazły się w granicach cesarstwa austro-węgierskiego.

W czasie I wojny światowej toczyły się tam walki pomiędzy wojskami rosyjskimi i austriackimi. Czwartego września 1914 roku zatrzymał się tam polski Legion Wschodni   złożony z 5 tysięcy legionistów dowodzonych przez gen. Młota Fijałkowskiego w drodze do Sanoka. W listopadzie roku 1918 było świadkiem zwycięskiej potyczki opancerzonego

pociągu Kozak pod dowództwem, wówczas por. Stanisława Maczka z oddziałem Ukraińskiej Halickiej Armii. Ukraińcy zaatakowali Ustrzyki Dolne, by odciąć od Polski załogę Lwowa. Na odsiecz miastu pośpieszył przybyły z Krakowa szwadron kawalerii (60 szabel.

W czasie II wojny światowej walki obronne z nacierającymi wojskami hitlerowskimi toczyła 3 Brygada Górska dowodzona przez płk. Jana Kotowicza. Niemcy wkroczyli do Ustrzyk 12 września 1939 i rozpoczęły się aresztowania i wywózka do więzień. Następnie, 29 września tego samego roku, miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną i na mocy odpowiedniej uchwały znalazły się w Ukraińskiej SRR wchodząc w skład obwodu drohobyckiego. Sowiecka okupacja pełna represji i wywózek na Syberię trwała do czerwca 1941 roku, kiedy wkroczyły tam oddziały słowackie Rýchla Skupiny. Po 29 czerwca 1941 całe góry znalazły się ponownie pod okupacją niemiecką. Rosjanie wrócili tam 18 września 1944 roku, aresztujące polskich partyzantów przeprowadzając ich wywózkę na Syberię. W czerwcu 1946 roku wysiedlano z Ustrzyk Dolnych wszystkich Polaków wywożąc ich pociągiem towarowym do Polski. W ramach korekty granic Ustrzyki Dolne i okolice zostały przekazane  Polsce  w zamian za obfitujący w złoża węgla w rejonie Sokala.

Dziś w Ustrzykach Dolnych zobaczyć można m.in. neogotycki kościół rzymskokatolicki z początku ubiegłego wieku pw. Matki Boskiej Królowej Polski wraz z ikoną Matki Boskiej z Dzieciątkiem z II poł. XVII wieku; murowaną cerkiew greckokatolicką z roku 1874 oraz prawosławną cerkiew na Strwiążku z 1831; budynek byłej synagogi z lat siedemdziesiątych XIX wieku oraz stary cmentarz żydowski z wieku XVIII. Godne odwiedzenia jest również sanktuarium MB Bieszczadzkiej z roku 1743.

Ciekawy jest także lokalny projekt „Wybierz akTYwność” realizowany jest przez AMD GROUP Michał Drymajło, współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz z budżetu państwa., którego celem jest zdecydowana poprawa sytuacji osób bezrobotnych na rynku pracy. Celem głównym projektu jest podniesienie aktywności zawodowej i zdolności do podjęcia zatrudnienia wśród 72 uczestników projektu tj. osób w wieku 30 lat i więcej, pozostających bez pracy, w tym osób bezrobotnych i osób biernych zawodowo.

Tekst i zdjęcia: Leszek Wątróbski

Lämna ett svar