Mińsk i jego kościoły

Białoruś należy nadal do najmniej znanych krajów Europy. Jest prawie od zawsze naszym wschodnim sąsiadem, z którym nigdy nie prowadziliśmy wojny, a z którym mamy wiele wspólnego. Dotyczy to głównie wspólnej historii i wspólnych bohaterów. Z Białorusi spływają też codziennie nowe informacje o trwającej tam rewolucji i represjach. Ludzie żądają tam nadal wolnych wyborów i ukarania dyktatora.

Dzisiejsza stolica Białorusi – Mińsk liczy prawie 2 mln mieszkańców. Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z roku 1066 i związana jest z wojnami prowadzonymi pomiędzy księciem połockim Wsiesławem i książętami kijowskimi, którzy w wyprawie odwetowej na Miensk. Obecna nazwa miasta pojawia się dopiero w drugiej połowie XVII wieku i jest polskiego pochodzenia.

W roku 1499 polski król Aleksander Jagiellończyk nadał miastu prawo magdeburskie. Po reformie administracyjnej, przeprowadzonej w wieku XVI, Mińsk stał się centrum administracyjnym województwa, w którym odbywały się  posiedzenia naczelnego Trybunału Wielkiego Księstwa Litewskiego. Od roku 1591 miasto posiadało też własny herb: na niebieskim polu postać Bogurodzicy, okrążona przez anioły i cherubiny. W roku 1569, na mocy Unii Lubelskiej, miasto weszło w skład Rzeczypospolitej. W Mińsku, staraniem Komisji Edukacji Narodowej, utworzono też w roku 1773 tzw. akademicką szkołę podwydziałową.

W rezultacie II rozbioru Polski Mińsk zajęli Rosjanie. Na zajęte miasto spadły zaraz carskie restrykcje. W pierwszym rzędzie wobec  kościoła unickiego. Zamknięte zostały wówczas klasztory bazylianów w Górnym Mieście i na przedmieściu Troickim. Zabrany też został kościół św. Ducha i zamieniony na cerkiew prawosławną św. Piotra i Pawła.

W Mińsku mieszkają nadal Polacy. Są tam liczne polskie pamiątki. Ze starych świątyń czynna jest nadal katedra pw. Jezusa, Maryi i św. Barbary. Jest to dawny kościół jezuitów, zbudowany na początku XVIII wieku. Świątynia zamknięta w czasach Białorusi sowieckiej, została następnie gruntownie przebudowana na klub sportowy. Prawowitym właścicielom zwrócono ją dopiero w roku 1994.

W nawach bocznych świątyni znajdują się dwie kaplice: św. Trójcy i św. Floriana z fragmentami fresków. Obok katedry zachował się budynek dawnej szkoły jezuickiej, zbudowany w roku 1699, który w latach 1919-1934 był siedzibą władz sowieckiej Białorusi, a następnie przekazany na potrzeby szkoły muzycznej.

Drugi zabytkowy kościół katolicki w Mińsku, to kaplica cmentarna pw. Podwyższenia Krzyża Św. na Cmentarzu Kalwaryjskim, zwanym często polskim. Wchodzi się do niego przez bogato zdobioną klasycystyczną bramę, wzniesioną w roku 1830 przez Jerzego Kobylińskiego, dla uczczenia pamięci jego zmarłej żony.

Znajdująca się na jego terenie neogotycka kaplica, zamknięta przez komunistów w latach trzydziestych XX wieku i zamieniona na warsztat. Od roku 1981 stanowi ponownie własność wiernych. W jej wnętrzu znajduje się nagrobek Jana Damela, zmarłego w roku 1840, malarza i grafika, absolwenta i wykładowcy Uniwersytetu Wileńskiego, zesłańca mieszkającego od roku 1822 w Mińsku. Jan Damel znany był także z cyklu obrazów historycznych przedstawiających liczne wydarzenia z dziejów Polski, a także licznych portretów i pejzaży z okolic Mińska.

Na cmentarzu znajdują się również liczne bogato zdobione nagrobki polskich ziemian z XIX i XX wieku. Cmentarz Kalwaryjski w Mińsku jest starannie utrzymany i przypomina o fakcie, iż mieszkało tam zawsze wielu Polaków.

W Mińsku znajdują się także dwie inne zabytkowe świątynie katolickie. Pierwsza z nich to kościół bernardynek wzniesiony w czterdziestych latach XVII wieku – obecnie sobór prawosławny św. Ducha. Druga zaś, to dawny kościół bernardynów, wzniesiony w podobnym okresie, w którym mieszczą się dziś archiwa.

Jest wreszcie tzw. czerwony kościół – świątynia katolicka pod wezwaniem św. Szymona, wzniesiony w centrum Mińska na początku XX wieku. Jego budowniczym był Edward Wojniłowicz, sędzia honorowy, przewodniczący Mińskiego Społeczeństwa Towarzystwa Rolniczego, właściciel ziemski ze Słuczcziny, który ofiarował 100 tysięcy rubli i sam bezpośrednio kierował pracami budową.

W nowym mińskim kościele znajdowały się witraże o motywach białoruskich, wzorowane na rysunkach artysty malarza Franciszka Bruzdowicza. W czasie II wojny światowej fasada budynku została zniszczona. W latach siedemdziesiątych XX wieku świątynię odbudowano i zamieniono na kino oraz muzeum kinematografii. Kościołowi budynek zwrócono dopiero w roku 1990.

Tekst i zdjęcia: Leszek Wątróbski

Na zdjęciu: Katedra katolicka pw. Jezusa, Maryi i św. Barbary, dawny kościół jezuicki

Lämna ett svar