Białoruska kopia warszawskiego pałacu łazienkowskiego

W miejscowości Żemłosław*, w rejonie iwiejskim, kilkanaście kilometrów od granicy z Litwą znajduje się neoklasyczny pałac. Wznieśli go w drugiej połowie XIX wieku, wzorując się na pałacu w warszawskich Łazienkach, Władysław i Janina Dunin-Rajeccy Umiastowscy. Pałac w Żemłosławiu uznawany jest za najlepszą kopię warszawskiego pałacu łazienkowskiego.

Żemłosław nazywany był dawniej Piotrowszczyzną. W XVII w. własność rodziny Żemłłów herbu Topór. Ta szlachecka wieś stanowiła majątek Żemłosław powstały z drobnych folwarków.

Jak podają ówczesne kroniki:

…po bezpotomnej śmierci Marcjana Żemłły w 1728 r. majątek przeszedł w ręce kasztelanki połockiej Ludwiki z Paców Niemirowiczowej-Szczyttowej, która przekała go swojemu synowi, staroście witagolskiemu i szambelanowi JKM Stanisława Augusta Krzysztofowi Niemirowiczowi-Szczyttowi (1784). Następnie majątek odziedziczył syn Krzysztofa – Józef Niemirowicz-Szczytt, marszałek mozyrski. Rezydencję Niemirowiczowów-Szczyttów w Żemłosławiu stanowił bogato wyposażony duży pałac z drzewa brusowego o czterech gankach. W parku pałacowym naprzeciw drzwi z salonu znajdowała się drewniana kaplica. W 1806 r. Józef Niemirowicz-Szczytt przedał Żemłosław sędziemu ziemskiemu mozyrskiemu Antoniemu Kieniewiczowi, który w kilka miesięcy później (04.01.1807 r.) sprzedał go Jakubowi Umiastowskiemu.

Nowy właściciel przystąpił do rozbudowy pałacu Niemirowiczów-Szczyttów. Klasycystyczny pałac Umiastowskich (powstały ok. 1863 do 1877 r.) – według projektu Leandra Marconiego – wzorowanego  na pałacu w Łazienkach Królewskich w Warszawie. Otaczał go piękny park urządzony przez francuskiego ogrodnika Jamme.                                 

Żemłosław był na przełomie wieków XIX i XX przykładem idealnie prowadzonego majątku ziemskiego. Wyrabiane tam sery szwajcarskie cieszyły się ogromną sławą. Gorzelnia, która powstała w tamtych czasach działa także i współcześnie.

Najznamienitszym dziedzicem Żemłosławia był Władysław hrabia Umiastowski (zm. w r. 1905) wraz ze swą małżonką Janiną z hrabiów Ostrorog-Sadowskich, autorką wspomnień Szmat ziemi i życia wydanych w Wilnie w 1928 r. pod pseudonimem „Nałęcz”. Po śmierci męża, hrabina utworzyła w Żemłosławiu „Żemłosławską Fundację Naukową hrabiostwa Umiastowskich” przy Uniwersytecie Wileńskim im. Stefana Batorego.

Dawne, przed zamknięciem, w pałacu mieściła się biblioteka i biura kołchozu. Obok zaś pałacu stały starsze od niego klasycystyczne oficyny zbudowane przez Kazimierza Umiastowskiego na początku XIX wieku.  W pałacowym parku znajduje się natomiast altanka (z 1885) z rzeźbą Matki Boskiej oraz kapliczka. Przez park, z tyłu pałacu, przepływa rzeczka Gawia. Jest tam również ogromny staw i liczne zabudowania gospodarcze ze spichlerzem, stajnią, młynem i gorzelnią.

Obecnie pałac czeka na rekonstrukcję. Trwają też poszukiwania prywatnego inwestora, ale obecna sytuacja polityczna na Białorusi nie sprzyja zupełnie tym działaniom.

Tekst i zdjęcia: Leszek Wątróbski

Lämna ett svar