Polskie ślady na Majorce

Majorka to największa z wysp w hiszpańskim archipelagu na Morzu Śródziemnym o długości około 100 km i powierzchni 3600 km², którą zamieszkuje ponad 800 tys. mieszkańców. Głównym miastem i stolicą wyspy jest Palma de Mallorca. W środkowej części wyspy uprawia się winorośla, oliwki, truskawki, figi, cytrusy i warzywa. W górach zaś prowadzi się wypas owiec. Na wyspie przeważa przemysł spożywczy i rzemiosło artystyczne, nastawione na obsługę licznych turystów. Wyspa słynie ze swych kąpielisk i salin morskich.

W swojej historii Majorka była wielokrotnie obiektem ataków piratów. U jej zachodniego brzegu, na wysepce Sa Dragonera, swoją bazę miał Barbarossa. W latach 1838-1839 gościł na wyspie Fryderyk Chopin. 90% dochodu wyspy pochodziło przed pandemią z turystyki.

* * *

Fryderyk Chopin, na pokładzie parowego statku „El Mallorquín”, wypłynął z Barcelony 7 listopada 1838 roku, a następnego dnia był już w Palmie de Mallorka, gdzie  zatrzymał się w oberży, w portowej dzielnicy Calle de la Marina. Palma, stolica i największe miasto wyspy położonej w archipelagu Balearów, była wówczas przepełniona uciekinierami wojny domowej w Hiszpanii.  Przez pierwszy tydzień szukał odpowiadającego „paryskim” gustom mieszkania, wygodnego i oddalonego od portowego zgiełku. Początkowo zamieszkał w willi „Son Vent” (katalońskie: dom wiatrów) w oddalonej o kilka kilometrów Establiments. Willa ta była doskonałym schronieniem podczas ciepłych i słonecznych dni. Zimą natomiast jej cienkie ściany nasiąkały szybko wilgocią, a w pomieszczeniach zaczęła pojawiać się pleśń.

Dla wygody Chopina zainstalowano tam specjalny kominek l’homonda zmniejszający ilość dymu i regulujący przepływ powietrza. Hiszpańskie piecyki wydzielały bowiem zbyt dużo dymu, powodując podrażnienie dróg oddechowych.  W czasie listopadowej słoty Chopin poczuł się nagle gorzej. Po kolejnej wizycie lekarzy okazało się, że jest on chory na gruźlicę. Musieli więc razem z towarzyszką tej podróży, francuską pisarką Georga Sand, szybko opuścić „Son Vent” i … zamieszkać w oddalonej o 17 km od Palmy Valldemossie – niewielkiej miejscowości wśród gór Sierra de Tramuntana, w dawnym klasztorze kartuzów.

Cela, którą wynajęli składała się z trzech pomieszczeń. „Cela ma – pisał Chopin w liście – formę trumny wysokiej, sklepienie ogromne, zakurzone, okno małe, przed oknem pomarańcze, palmy, cyprysy; naprzeciw okna moje łóżko na pasach, pod filigranową mauretańską różą. Obok łóżka stary nitouchable kwadratowy klak, do pisania ledwo mi służący, na nim lichtarz ołowiany ze świeczką”.

Ich cele klasztorne składały się z trzech izb oraz warzywnika – dziś ogrodu, w którym urządzono ekspozycję muzealną poświęconą słynnej parze. To właśnie tam Chopin ukończył prace nad 24 preludiami i skomponował jeden z najbardziej znanych polonezów, polonez c-moll op.40 nr 2.  Ten antyczny klasztor, należący dawniej do zakonu kartuzów (od roku 1399 aż do jego likwidacji w roku 1835), posiadał 3 skrzydła z celami dla mnichów, kościół, krużganki i ogrody. Kościół, wzniesiony w stylu neoklasycznym, na planie krzyża łacińskiego, konsekrowany został w roku 1812. Wnętrze świątyni pokryte jest obecnie stiukami, ozdobnymi freskami Emanuela Bayeu – szwagra Goyi oraz olejnymi obrazami Joachima Juncosa. Ołtarz główny przedstawia Matkę Boską Bolesną z ciałem Chrystusa zdjętym z krzyża, a wyżej obraz św. Katarzyny Tomas – świętej z Valldemossa.

Ciekawa jest również apteka kartuzów z typowym sprzętem. Na półkach znajduje się kolekcja 135 naczyń ceramiki katalońskiej z XVII i XVIII wieku udekorowana niebieskimi figurami oraz motywami zwierzęcymi i roślinnymi. Naczynie te spełniały dawniej podwójną rolę: służyły do przechowywania wyciągów i balsamów oraz upiększały aptekę. George Sand opisuje ją w swojej książce „Zima na Majorce”.

Odwiedzający dawny klasztor kartuzów w Valldemossie mogą zobaczyć także celę przeora z prywatną kaplicą, w której znajdują się pamiątki po św. Katarzynie Tomas. Jest też biblioteka, która była miejscem spotkań i rozmów zakonników i które to, zgodnie z obowiązującymi zasadami, odbywały się tam raz w tygodniu przez pół godziny. W sali audiencyjnej, gdzie przeor przyjmował wizyty, wystawione są książki z astronomii, rachunkowości oraz listy królewskie.

Obok, w celi nr 2 należącej do Fryderyka Chopina i George Sand, zachowały się oryginalne partytury i pianino mistrza. Jest tam także rękopis książki pisarki „Zima na Majorce” oraz obrazy i listy związane z ich pobytem w Valldemossa. Są też i inne pamiątki otrzymane w darze od Aurory Sand, wnuczki pisarki, związane z ich pobytem w klasztorze oraz dekoracje przekazane przez: rządy Polski i Francji i wreszcie Towarzystwo F. Chopina w Warszawie.

W gablocie stołowej znajduje się album zawierający 114 rysunków i akwarel Maurycego Sand, syna pisarki. Cela ta jest dziś siedzibą Międzynarodowego Festiwalu Chopina i gości znanych pianistów.  W celi nr 4 znajdują się dalsze pamiątki po Fryderyku Chopinie. W sali z lewej strony, dawnej sypialni, zobaczyć możemy pianino Pleyer uznane oficjalnie za pianino Chopina używane przez niego w klasztorze w Valldemossa. Obok pianina powieszona została flaga polska przekazana do muzeum przez ambasadę RP w Hiszpanii.

W witrynie sali głównej przechowywane są dokumenty związane z pobytem Chopina i Sand na wyspie – m.in. książeczka rozliczeniowa banku Canut z osobistym rachunkiem G. Sand. W sali na prawo, dawniej kuchnia i jadalnia, można podziwiać maskę pośmiertną artysty oraz odlew jego lewej ręki. Jest tam też reprodukcja płyty nagrobkowej Chopina.

Przed kartuzami, w pałacu zamienionym później na klasztor, mieszkali władcy rodziny królewskiej. Po przyłączeniu królestwa Majorki do Korony Aragony Martin El Humano przekazał wszystkie posesje w Valldamossie kartuzom, którzy zamieszkali w starym pałacu.

* * * 

We wrześniu 1998  roku królowa Hiszpanii Zofia odsłoniła popiersie Fryderyka Chopina dłuta Zofii Wolskiej, upamiętniające pobyt kompozytora w Valldemossie. Następnie lokalny rząd Balearów oficjalnie ogłosił rok Fryderyka Chopina. Powstał tam też Komitet Honorowy Obchodów Roku Chopinowskiego, który przedstawił program uczczenia rocznicy urodzin Fryderyka Chopina. W jego skład weszli m. in. premier Balearów, ambasador RP w Madrycie, burmistrz miast związanych z kompozytorem (Palma de Mallorca i Valldemossa) oraz radni ds. turystyki. Członkowie Komitetu poinformowali, że zaplanowano na wyspach liczne koncerty muzyki chopinowskiej, w ramach dorocznych festiwali – takich jak: Chopin’s Festival w Valldemossa czy Festiwal Muzyki Klasycznej w Deia i w Pollensa.

Fryderyk Chopin przebywał na Majorce wraz z francuską pisarką George Sand tylko 3 miesiące – zimą 1838-1839. Ten krótki pobyt odegrał jednak w jego życiu i twórczości dużą rolę.

Tekst i zdjęcia: Leszek Wątróbski

Lämna ett svar