PODRÓŻE PO POLSCE: Pieniny

Zamek Pieniny, to dzisiaj występujące jedynie ruiny zamku położonego w górach Pieninach Właściwych. Zamek wspomniany, wybudowano po północnej stronie wierzchołka najwyższej góry, sytuując go kilkadziesiąt metrów poniżej szczytu. Południową ścianę góry, tworzy niedostępne urwisko o wysokości około 50 metrów. Zaś od północy dostępu do zamku bronią urwiska, schodzące stromo do pobliskiego Potoku również zwanego Pienińskim.

Zamek został wybudowany na charakterystycznej półce skalnej. Miejsce to jest z natury obronne, gdyż łączy się z pozostałą częścią grzbietu Masywu Górskiego Trzech Koron. Jedynie tylko wąskim przesmykiem skalnym, zamek łączy się z górami z pozostałych stron. Zamek Pieniński był niewielki, ograniczony szczupłością miejsca, a został on doskonale wtopiony w naturalne skalne grzbiety. Mury obronne mają długość 88 metrów, zaś ich grubość wynosi około 1 metra. Wykonano je z miejscowych skał wapiennych, na nich była wzniesiona solidna nadbudowa, prawdopodobnie drewniana, pełniąca rolę wieżyczki obserwacyjnej. Od zachodniej strony znajdowała się brama, a pod nią piwnice. Tuż za bramą wykuto w skale cysternę, w której gromadzona była woda z niewielkiego źródełka św. Kingi, które to okresowo wysycha. Od wschodniej strony za cysterną przetrwały kwadratowe fundamenty, czyli tak zwane obro Vita Sanctae Kyngae, o których wspomina w swych zapiskach Jan Długosz. Zapiski Długosza noszą tytuł „Historiae polonicae i Vita S. Cunegundis” a wspominają one, że niegdyś w Pieninach przebywał Bolesław Wstydliwy wraz ze swą  matką i żoną księżną Kingą, schroniwszy się przed pierwszym najazdem tatarskim. Jan Długosz wówczas pisał…

„A kiedy potem Tatarzy pustoszyli Węgry, Bolesław wrócił przez Morawy do Polski i zatrzymał się dłuższy czas na zamku Pieniny położonym nad nurtami Dunajca w pobliżu Sącza”. Jak ustalili archeolodzy, zleceniodawcą budowy zamku w tym miejscu była najprawdopodobniej św. Kinga. Funkcjonalnie był to ośrodek strażniczo-refugialny, jako miejsce ostatniego schronienia, gdzie możnowładca ze swoim dworem mógł przeczekać napaść wroga, a w razie potrzeby aktywnie się bronić. Mogła się w nim zmieścić około stuosobowa grupa uciekinierów oraz kilkudziesięciu żołnierzy załogi zamku.

Zapiski Długosza

Jan Długosz pisze, że w tym nieszczęsnym czasie błogosławiona księżna Kinga, będąc już wdową po nieżyjącym księciu krakowskim Bolesławie, zwanym Wstydliwym, z gronem siedemdziesięciu zakonnic sądeckich oraz dwiema swymi siostrami: Jolentą, wdową po księciu kaliskim Bolesławie Pobożnym i Konstancją, wdową po królu Rusi Danielu, które również wstąpiły do klasztoru, z wieloma kapłanami i rycerzami udały się do położonego nad Dunajcem zamku Pieniny, chronionego doskonale zarówno naturalnym położeniem, jak i sztucznym obwarowaniem, dostępnego jednym wąskim przejściem i tam bezpiecznie przebywała, gdy Tatarzy siali spustoszenie podczas drugiego najazdu na Polskę. Chociaż Tatarzy podsunęli się do zamku wraz ze swoim wojskiem, nie mieli jednak odwagi nie tylko go szturmować, ale nawet tknąć, bo budził w nich taki wielki lęk”.

Zdaniem Mojeckiego

Przecław Mojecki, zajmujący się przekładami łacińskimi w 1617 roku na podstawie dzieł Jana Długosza pisze:

„Tak wielkiego niebezpieczeństwa i okrucieństwa pogańskiego chcąc uniknąć służebnica Chrystusowa Kunegunda uść – z siedemdziesiąt swoich towarzyszek zakonnic Chrystusowych i z dwiema siostrami rodzonemi – Jolentą …. i Konstancją z klasztora i miasteczka swego Sącza – które żadnej obrony nie miało – do zamku Pienin – nad Dunajcem położeniem i murem warownego – jak najprędzej ujechała.” Najprawdopodobniej zamek nie był nigdy użytkowany w XIV wieku. Został on zburzony w pierwszej połowie XV wieku. Istnieją dwie teorie historyczne dotyczące zburzenia zamku. według jednej z nich zamek został zburzony w 1410 roku, kiedy wojska Ścibora ze Ściborzyc wysłane przez Zygmunta Luksemburskiego, który wspierał Krzyżaków, zniszczyły całą ziemię sądecką wraz z zamkiem.

Ważne miejsce w Polsce

Zamek był w XVII i XVIII wieku słynny poza granicami Polski. Często podawano go w opracowaniach geograficznych jako przykład wybitnie obronnego zamku. Laurence Eachard w 1782 roku, pisze: „…zamek dawny od natury umocniony, do którego jeden tylko wąski był przystęp. Leżał na górze tegoż imienia Pieniny.

Legenda o cudzie świętej Kingi

Nad Dunajcem przez stulecia powtarzana była opowieść o innym cudzie, jakiego dokonać miała w Pieninach żona Bolesława Wstydliwego w niespokojnych czasach mongolskich najazdów.

Rzecz wydarzyć się miała w roku, kiedy to oprócz wspomnianej wojny, ziemię sądecką nawiedziła też wyjątkowo śnieżna i mroźna zima, jakiej nie pamiętali nawet najstarsi górale. Nadejście wiosny wcale nie oznaczało jednak końca nieszczęść. Wraz z ustąpieniem śniegów, w Pieniny przybywać zaczęli ludzie uciekający przed Tatarami. Przynosili oni straszliwe wieści o azjatyckich hordach palących wsie i porywających ludzi. Mimo grozy ubodzy górale, którym w oczy zaglądało już widmo głodu, musieli jednak zacząć siewy. Liczyli zatem pienińscy górale, że najeźdźcy ominą te niespecjalnie urodzajne  ziemie, a jeśli nawet zapuszczą się w te strony, to można będzie ukryć się przed nimi wysoko w górach i niedostępnych wąwozach. Jeden z górali, stary Jędrzej ruszył zatem obsiewać swój niewielki kawałek ziemi. Gdy praca dobiegała już końca, ujrzał nagle z daleka grupę niewiast zmierzającą gdzieś w wielkim pośpiechu. Gdy podeszły bliżej, Jędrzej spostrzegł, że to mniszki prowadzone przez kobietę o dostojnych rysach. Nieznajoma pozdrowiła rolnika i wyjawiła, że prowadzi z sądeckiego klasztoru zakonnice uchodzące przed tatarskim najazdem. Po krótkim odpoczynku niewiasty ruszyły w dalszą drogę. Wtedy Jędrzej zapytał:

– Pani! Co mam mówić, gdy będą o was pytać?

– Mówcie prawdę gospodarzu – odrzekła nieznajoma. Tylko prawda Bogu miła – powiedziała i zniknęła w oddali wraz z resztą mniszek.

Nie minęło wiele czasu, a przy poletku Jędrzeja pojawili się tatarscy jeźdźcy. Przewodzący im wojownik z miejsca spytał o mniszki. Poczciwi góral wiedział co grozi kobietom, z początku nie chciał zdradzić, że tędy przechodziły, lecz zaraz przypomniał sobie słowa nieznanej zakonnicy: „Mówcie prawdę”. Przyznał więc, że niewiasty przechodziły obok jego pola.

– Kiedy to było? – zapytał mongolski dowódca.

– A gdy siałem zboże – odrzekł zgodnie z prawdą Jędrzej.

Słysząc to groźny Azjata rozejrzał się, krzyknął na swoich ludzi i szybko wraz z nimi odjechał. Nie rozumiejąc co zaszło, Jędrzej spojrzał na miedzę i bardzo się zdumiał. Oto na kawałku ziemi, którą dopiero co obsiał szumiała bujna pszenica o dorodnych kłosach. Góral pojął, że szlachetna niewiasta, z którą niedawno rozmawiał musiała być świętobliwą Kingą z sądeckiego klasztoru. Uczyniony przez nią cud nie tylko uratował życie uciekających mniszek, lecz także uchronił Jędrzeja i jego rodzinę przed głodem.

Ewa Michałowska-Walkiewicz

FOTO: © CC0 Public Domain

 

 

4 reaktioner på ”PODRÓŻE PO POLSCE: Pieniny

  1. Co za cudowny tekst. Uwielbiam jak dolaczane sa lugendy i mity di artykulow. Prosze tak robic zawsze. Jagoda

  2. prosimy o więcej takich opowieści o polskich zabytkach, wspaniale byłoby te zakątki naszej kultury poznać bliżej – po co jeździć za granicę jak w Polsce są tak cudowne miejsca szczególnie w okresie pandemii wirusa

Lämna ett svar