Spór o Półwysep Krymski trwa nadal…

Ze względu na nietypowe upały i brak opadów od 24 sierpnia br. obowiązują tam liczne ograniczenia w zaopatrzeniu w wodę. Zdaniem ekspertów przyczyną niedoboru wody na Krymie jest wyjątkowo suchy rok. Krym cierpi z powodu suszy, rzeki wyschły, kanał się zawalił, a woda będzie teraz podawana zgodnie z harmonogramem. Krym jest nadal półwyspem, o który toczy się spór pomiędzy Federacją Rosyjską i Ukrainą.

Półwysep Krymski położony jest pomiędzy częścią północną Morza Czarnego a częścią zachodnią Morza Azowskiego (w  starożytności nazywany był Chersonezem Taurydzkim bądź Taurydą)  i połączony jest z lądem wąskim Przesmykiem Perekopskim, pomiędzy Morzem Czarnym i Azowskim. Jego powierzchnia wynosi ponad 27 tys. km².

W roku 1954 przekazany został przez Rosyjską FSRR  Ukraińskiej SRR – z okazji 300 rocznicy ugody perejasławskiej, która zjednoczyła (według przyjętej w Związku Radzieckim interpretacji historii) Ukrainę z Rosją.

Pierwszymi jednak mieszkańcami półwyspu byli Taurowie, a potem Kimerowie. W VII w. p.n.e. stepy czarnomorskie zaludnili Scytowie, tworząc potężne państwo, które przetrwało pomiędzy Dunajem i Donem do II w. p.n.e.

W VII i VI w. p.n.e. pojawiły się tam nowe miasta – kolonie i państwa greckie – m.in. Chersonez Taurydzki czy Pantikapajon (dzisiejszy Kercz). A u schyłku IV w. n.e. stepowe obszary środkowego i północnego Krymu opanowali Hunowie, którzy jednak jednak nie zdołali podbić Chersonezu, ani Bosporu. W VI w. n.e. w obu tych państwach greckich dominującą religią stało się chrześcijaństwo, które pojawiło się tam na przełomie III/IV w.

W VI w. n.e. aktywne działania polityczne i militarne Cesarstwa Bizantyjskiego doprowadziły do znacznego poszerzenia wpływów tego państwa na Krymie. Centrum posiadłości bizantyjskich stał się Chersonez Taurydzki, gdzie na rozkaz Justyniana Wielkiego gruntownie odnowiono i poszerzono fortyfikacje, a Justyn II ustanowił siedzibę naczelnego wodza wojsk na Krymie. W latach 70. i 80. VI w. doszło do krótkiego najazdu plemion tureckich, które spustoszyły południowy Krym wraz ze stolicą Bosporu.

Pod koniec X w. wielki książę kijowski Włodzimierz I, pokonawszy Pieczyngów i Kumanów, rozszerzył granice swego państwa aż do Krymu. W 988 roku Włodzimierz przyjął w Chersonezie chrzest i wziął za żonę siostrę cesarza bizantyjskiego.

Na początku XV w. utworzony został niepodległy Chanat Krymki – historyczne państwo feudalne pod panowaniem chanów tatarskich, istniejące do XVIII wieku. Pierwszym jego chanem sprawującym władzę, wybieranym na zjeździe arystokracji tatarskiej, został Edyga. Chanowie krymscy szybko doszli do wielkiej potęgi, najeżdżając Polskę i państwo moskiewskie. Chanowie krymscy od czasu zajęcia przez Turków południowego Krymu (1475) byli wasalami sułtanów tureckich, którzy ustanowili w Kaffie tureckiego urzędnika sprawującego nadzór nad chanem.

Rozkwit Chanatu Krymskiego miał miejsce po 1637 roku, gdy pokonał Ordę Budziacką. Po przegranej przez Turcję wojnie z Rosją i podpisaniu Traktatu w Küczük Kajnardży w 1774 roku, ostatni chan Sahin Girej przyjął zwierzchnictwo Rosji, ale po aneksji Krymu przez Rosję w 1783 roku złożył urząd i wtedy cały Krym przeszedł pod władanie Rosji.

W latach 1854–1855 Krym stał się polem walki między Rosją a mocarstwami sprzymierzonymi w wojnie krymskiej. Kolonizacja rosyjska szła opornie. Nie udała się za czasów Katarzyny II, w związku z surowymi warunkami życia. W XIX wieku zaczęli osiedlać się na Krymie również Ukraińcy.

Oderwanie się półwyspu krymskiego od Ukrainy nastąpiło 11 marca 2014, kiedy to połączone zgromadzenie radnych Rady Najwyższej Republiki Autonomicznej Krymu i Rady Miejskiej Sewastopola przyjęło deklarację niepodległości. W deklaracji powołano się wprost na przypadek Kosowa i wyrok z 22 lipca 2010, w którym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznał, że jednostronna deklaracja niepodległości Kosowa nie narusza prawa międzynarodowego.

17 marca 2014 Rada Najwyższa Republiki Autonomicznej Krymu przyjęła postanowienie o niepodległości, co było konsekwencją referendum, w którym za przyłączeniem Krymu z Sewastopolem do Rosji zagłosowało 96,57% uczestników przy frekwencji 84% (wyniki te są kwestionowane). Tego samego dnia niepodległość Krymu uznała Rosja. 18 marca 2014 podpisano umowę między Rosją a Republiką Krymu i miastem wydzielonym Sewastopol o włączeniu Krymu do Rosji. Umowa ta weszła w życie z dniem ratyfikacji, co nastąpiło 21 marca 2014. Tego samego dnia dokonano odpowiednich zmian w Konstytucji Rosji dopisując do niej dwa nowe podmioty federacji – Republikę Krymu i miasto Sewastopol, które włączono do nowo utworzonego Krymskiego Okręgu Federalnego.

Ukraina oraz większość społeczności międzynarodowej uznaje nadal Republikę Krymu za część Ukrainy jako Republikę Autonomiczną Krymu. Za należącą zaś do Federacji Rosyjskiej uznały Krym oficjalnie (de iure) jedynie: Afganistan, Kuba, Nikaragua, Korea Północna, Rosja, Syria i Wenezuela. Prezydent Białorusi Aleksander Łukaszenka uznał aneksję Krymu de facto. Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ, z marca 2014, uznała przyłączenie Krymu za sprzeczne m.in. z Deklaracją Zasad Prawa Międzynarodowego z 24 października 1970 czy Aktem Końcowym KBWE z 1 sierpnia 1975. Za rezolucją uznającą referendum krymskie za nielegalne opowiedziało się 100 państw – członków Organizacji Narodów Zjednoczonych, 11 było przeciw, 58 wstrzymało się od głosu, 24 nie wzięło udziału w głosowaniu.

28 lipca 2016 prezydent Rosji Władimir Putin na mocy dekretu zlikwidował Krymski Okręg Federalny, a republikę włączył w skład  Południowego Okręgu Federalnego. Spór o półwysep krymski, dziś Autonomiczną Republikę Krymską nadal formalnie należącą do Ukrainy, jeszcze się nie zakończył.

Kolejny konflikt i kolejne napięcie związane z Krymem dotyczyło podziału Floty Czarnomorskiej. Nie była ona wprawdzie tak liczna jak inne floty ZSRR, ale posiadała odpowiednio duże znaczenie strategiczne. Właśnie dlatego, już po rozpadzie Związku Sowieckiego, zarówno Ukraina jak i Rosja chciały nią dysponować.

Ówczesną Flotę Czarnomorską tworzyło bowiem 28 okrętów podwodnych, lotniskowiec, 5 krążowników, 10 niszczycieli, 30 fregat i 300 innych jednostek obrony wybrzeża, 125 samolotów bojowych, 85 śmigłowców do zwalczania okrętów podwodnych i ponad 50 o innym przeznaczeniu. Przejęcie połowy tej floty, stacjonującej w Sewastopolu, ogłosiła w styczniu 1992 roku strona ukraińska. Zażądano jednocześnie, aby żołnierze floty złożyli przysięgę na wierność Ukrainie.

Kilka miesięcy później przejęcie floty pod własne zwierzchnictwo ogłosili jednocześnie prezydenci Ukrainy i Rosji, co spowodowało wzrost napięcia na linii Moskwa-Kijów. Problem rozwiązało dopiero spotkanie obu stron. Ustalono wówczas, że podział floty na dwie równe połowy nastąpi w ciągu najbliższych trzech lat. W praktyce stało się jednak inaczej. Rosji przypadło 81,7%, a Ukrainie 18,3% okrętów. Za resztę strona rosyjska zapłaciła umorzeniem części ukraińskich długów. Wieloletni spór o flotę wpłynął negatywnie na jej stan techniczny. Zmalało więc zdecydowanie jej znaczenie militarne.

Tekst i zdjęcia: Leszek Wątróbski

En reaktion på ”Spór o Półwysep Krymski trwa nadal…

  1. Warto przypomnieć, że Aleksy Nawalnyj też jest zwolennikiem pozostania Krymu w granicach Rosji. Kilka lat temu stwierdził, że „Krym to nie bułka z masłem, aby ją sobie tak przekazywać z rąk do rąk”, chociaż potępił samà metodę przejęcia półwyspu.

    I co z tym fantem zrobić? Chyba nic, czyli utrzymać status quo, bo jakby nie patrzeć 80-90% mieszkańców chce pozostać w Rosji. Skoro Serbia w praktyce nie ma szans na powrót Kosowa, to i w imię realpolitik należy zaakceptować Krym jako część Federacji Rosyjskiej.

Lämna ett svar