Pecz – miasto wielu kultur, narodowości i wyznań

Pecz to piąte pod względem ilości mieszkańców miasto Węgier, liczące ponad 150 tys. mieszkańców, położone na południowych zboczach gór Mecsek w Kraju Zadunajskim, siedziba władz komitatu (województwa) Barania.

Jeszcze przed Rzymianami mieszkali tam: Ilirowie i Celtowie. Miasto założyli Rzymianie w II w., kiedy Kraj Zadunajski o nazwie Panonia był prowincją Cesarstwa Rzymskiego. Starożytne centrum miasta było tam, gdzie teraz stoi Pałac Poczty (Postapalota). Pozostałe z tego okresu części rzymskiego wodociągu można oglądać jeszcze dziś. Kiedy Panonię podzielono na cztery części miasto stała się stolicą dzielnicy o nazwie Valeria.

Chrześcijaństwo dotarło tam w pierwszej połowie IV wieku. W tym okresie powstały w mieście pierwsze chrześcijańskie cmentarze. Dziś na tym miejscu stoi tam katedra katolicka.

Karol Wielki przyłączył Valerię do Cesarstwa Franków. Miasto, po raz pierwszy, wspomniane zostało w dokumencie salzburskim z roku 871. Czytamy w nim m.in., że było w nim: Quinque Basilicae (pięć katedr).

Po założeniu państwa przez Węgrów nie Pecz, ale pobliski Baranyavár stał się centrum nowo założonego komitatu (województwa) Barania. Pecz był natomiast ważnym ośrodkiem kościelnym i siedzibą biskupią, którą w roku 1009 założył tam król Stefan I. Łacińskojęzyczne dokumenty wspominają miasto pod nazwa Quinque Ecclesiae (pięć kościołów).

Pierwszą katedrę w Peczu, która spłonęła, kazał wybudować król Piotr Orseolo.  Druga wybudowana tam katedra istnieje do dziś. W mieście osiedliło się kilka zakonów, jako pierwsi benedyktyni w roku 1076, a potem dominikanie w roku 1238.

Ludwik Wielki, za radą podkanclerzego bpa Peczu Vilmosa, założył tam w 1367 roku uniwersytet, który był pierwszą Alma Mater na Węgrzech. Prawie dwieście lat później, w roku 1526, po bitwie pod Mohaczem wojska Sulejmana Wspaniałego najechały miasto i wyrżnęły jego mieszkańców.

Trzy lata później, w roku 1529, Turcy ponownie zajęli Pecz i zmusili Izabelę, wdowę po królu Zápolyi, żeby oddała im miasto mające ważne znaczenie strategiczne. Mieszkańcy Peczu postanowili się jednak nie poddawać i stawić opór. Miasto się wówczas obroniło. Nie mając jednak żadnej pomocy z zewnątrz musiało później, w roku 1543, dobrowolnie otworzyć bramy i wpuścić wojsko tureckie.

Po zajęciu Peczu Turcy umocnili je i zamienili w prawdziwe wschodnie miasto. Kościoły przekształcono w meczety, budowano tureckie łaźnie i minarety, zakładano szkoły koraniczne. Muzułmańscy dostojnicy kierowali miastem zgodnie z zasadami szariatu. Pecz przez z górą wiek był wyspą pokoju w ogarniętym wojną świecie.

Półtora wieku później, w roku 1686,  Pecz został wyzwolony. Dwór w Wiedniu chciał najpierw zniszczyć miasto, ale potem zdecydował utrzymać je, tak aby w ten sposób zrównoważyć, wpływ pozostającego wciąż w rękach tureckich, pobliskiego Szigetváru.

W wieku XVIII miasto ponownie zaczęło się rozwijać. Odnawiał się przemysł, powstawały cechy rzemieślnicze, wybudowano nowy ratusz, rozkwitał handel i uprawa winorośli. Według pierwszego spisu ludności, zarządzonego przez cesarza Józefa II, w roku 1787, w mieście było 1474 domów, w których mieszkało 1834 rodzin. W sumie miasto miało 8853 mieszkańców, w tym 133 księży i 117 przedstawicieli szlachty.

W latach 1848-1849, w czasie rewolucji i walki wyzwoleńczej Pecz przez krótki czas okupowało wojsko chorwackie. W styczniu roku 1849 miasto zajęły oddziały habsburskie. Po 1848 roku powstały tam m.in. cukrownia, garbarnia skór, fabryka wyrobów tytoniowych i browar. Wtedy to, w roku 1852, założono tam słynną fabrykę porcelany Zsolnay’a (Zsolnay Keménycserép Manufaktúrát).

Po podpisaniu ugody węgiersko-austriackiej, w roku 1867, Pecz zaczął szybko się rozwijać. Od tego też roku kolej połączyła miasto z pobliskim Barcs, a po 1882 także z Budapesztem. Nowe linie kolejowe łączące Pecz z Barcs, Mohaczem i Budapesztem nadały rozmachu rozwojowi miasta.

Podczas I wojny światowej Baranię zajęły oddziały serbskie i do 1921 roku nie było pewne czy miasto pozostanie częścią Węgier. Podczas II wojny światowej Pecz doznał tylko nieznacznych strat. Miało więc potencjał na dalszy szybki rozwój. W 2010 roku Pecz był Stolicą Kulturalną Europy.

Pecz jest jednym z najbardziej znaczących centrów dla dwóch urzędowo uznanych na Węgrzech mniejszości narodowych: Niemców i Chorwatów. Warto też wiedzieć, że w ostatnich latach, kiedy liczba ludności wykazywała tam tendencję spadkową, liczba mniejszości w niewielkim stopniu wzrastała. I tak liczba Niemców w roku 1980 wynosiła 996 osób, a w 1990 wzrosła do 1704. Wzrosła także liczba Chorwatów, których w roku 1980 było 629, a ponad 20 lat później, w roku 2001, już 820. Wzrost liczby narodowości w Peczu wynikał głównie z przenoszenia się do miasta ludności z okolicznych wsi tradycyjnie niemiecko względnie chorwackojęzycznych.

W Peczu działa również szkoła z językiem wykładowym chorwackim od podstawówki do gimnazjum włącznie. Zespoły muzyki i tańca Barania i Tanac śpiewają m.in. chorwackie pieśni ludowe i już od dziesięcioleci regularnie zgłaszają się do nich nowi członkowie. August Senoa Club także pomaga zachować w mieście język chorwacki. W Peczu w każdą niedzielę odbywają się w języku chorwackim przedstawienia teatralne, audycje radiowe i katolickie nabożeństwa.

W mieście znajdują się liczne zabytki, w tym meczety pozostałe po okupacji tureckiej. Pod budynkiem katedry z 4 wieżami znajdują się wczesnochrześcijańskie katakumby z IV w n.e. Cmentarz wczesnochrześcijański w Peczu został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO w roku 2000. Liczne muzea, słynna historyczna fabryka porcelany Zsolnay’ów, najstarszy uniwersytet na Węgrzech (ufundowany jeszcze w roku 1367 przez Ludwika Węgierskiego) czy wreszcie pierwsza węgierska biblioteka publiczna z XVII wieku.

Tekst i zdjęcia: Leszek Wątróbski

Lämna ett svar