Tańce polskie na uroczystościach koronacyjnych Zygmunta III Wazy na zamku w Uppsali

W pracach nad polonikami w Szwecji natrafiłam na ślady informacji, że w szwedzkich archiwach przechowywana jest partytura tańców polskich, które grane były w roku 1593 w czasie uroczystości koronacyjnych Zygmunta III Wazy na króla Szwecji. Była to niezwykle interesująca wiadomość. Postanowiłam ”zlokalizować” partyturę w którymś ze szwedzkich archiwów lub muzeów i rozpoczęłam poszukiwania.

Sprawa okazała się tym bardziej interesująca, że – jak się wkrótce okazało – także polskie źródła literackie potwierdzały fakt, że Zygmunt III Waza w towarzystwie swojej dworskiej kapeli  – wraz z królową, dostojnikami sejmu, administracji państwowej, szlachty i duchowieństwa – wyruszył w drogę do Szwecji, aby wziąć udział w uroczystościach pogrzebowych swojego ojca Jana (Johan III) oraz we własnej koronacji.

Szczególnie dużo miejsca tej zamorskiej wyprawie poświęcił nadworny poeta i kronikarz Zygmunta III, Andrzej Zbylitowski, członek tej niezwykłej podróży. W eposie Droga do Szwecyjej (1597), w kilku księgach  czyli pieśniach, opisywał on podróż króla za morze, pobyt w Sztokholmie i Uppsali oraz uroczystości pogrzebowe i ceremonie koronacyjne.

W celu odnalezienia manuskryptu tańców polskich pierwsze moje kroki skierowałam do Uppsali, gdzie koronowano Zygmunta III na króla Szwecji. Okazało się jednak, że była to błędna decyzja. Co prawda, koronacje władców szwedzkich odbywały się zwykle w Katedrze uppsalskiej, ale przygotowywane były wcześniej gdzie indziej – w Tyska kyrkan na Gamla stan w Sztokholmie (w Kościele Niemieckim na Starym mieście). Jednak cenne, renesansowe i barokowe zbiory zostały przeniesione z Tyska Kyrkan do Musik- och teaterbibliotek (Biblioteki Muzyki i Teatru), również położonej w Sztokholmie. Jest to zarówno biblioteka współczesnych materiałów muzycznych i teatrologicznych jak i archiwum dawnej muzyki i teatru.

Kontakt z dr Kią Hedell, która opiekowała się zbiorem specjalnym biblioteki pozwolił mi na odnalezienie oryginału partytury czterech tańców polskich. Rozmowy z panią Hedell, autorką książki na temat kultury muzycznej szwedzkich Wazów, zwłaszcza epoki Eryka XIV, utwierdziły mnie w przekonaniu, że warto zająć się tym niezwykłym wręcz dokumentem tamtych czasów, partyturą, która jak dotąd  nie doczekała się opracowań. W tym miejscu warto dodać, że zapis nutowy zachowany w Sztokholmie jest w znakomitym stanie, stąd nie ma w jego wykorzystaniu do badań naukowych specjalnych ograniczeń.

Nawiązałam kontakt z polskimi badaczami, specjalistami kultury muzycznej epoki renesansu i baroku. Przyjazd prof. Barbary Przybyszewskiej-Jarmińskiej do Szwecji, autorki książek o tradycjach muzycznych polskich Wazów, potwierdzi,  że jest to ważny dokument, przynależny do kultury muzycznej dworu króla Zygmunta III, ojca Władysława IV, który na zamku w Warszawie stworzył, co warto tutaj przypomnieć, pierwszą europejską operę na północ od Alp.

Rola renesansowych tańców polskich w szwedzkiej i polskiej kulturze tanecznej nie jest dokładnie zbadana. Bez względu jednak na to, co pokażą dalsze prace, faktem jest, że tańce te były grane w szczególnych okolicznościach – w związku z koronacją króla Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Zygmunta III Wazy, na Króla Szwecji – i z choćby tylko z tego powodu należy im się poświęcenie szczególnej uwagi.

Z mojej inicjatywy powstał dlatego szwedzko-polski projekt Cztery tańce polskie dworskiej kapeli Zygmunta III Wazy/ Fyra polska danser av Sigismund III Vasas hovkapell. Wspólnie z prof. Barbarą Przybyszewską-Jarmińską i dr Kią Hedell wydamy książkę o tym dawnym manuskrypcie, który wpisuje się w dzieje polskiej i szwedzkiej dynastii Wazów, a także w pewnym stopniu w historię tańca w Polsce i Szwecji. Ukoronowaniem tańców polskich stał się bowiem z czasem polonez, tańce polskie wpłynęły też (są na ten temat jednak różne teorie) na rozwój szwedzkich tańców ludowych.

Tak zwane tańce polskie były znane i grywane w XVI wieku na dworach królewskich i książęcych oraz w pałacach magnackich w krajach położonych nad Morzem Bałtyckim. Zwykle obejmowały trzy części: chodzony, biegany i trzytaktowy taniec końcowy. Z czasem części te rozwinęły się w samodzielne tańce. W pierwszej połowie XVIII wieku zostały jednakże wyparte z sal balowych przez inny taniec – także  ten wywodzący się z Polski –  przez dostojny polonez.

Ewa Teodorowicz-Hellman

2012

Lämna ett svar