UWAGA: Kleszcze!

Kleszcze to spokrewnione z owadami pajęczaki, ”kuzyni” pająków. Są pasożytami, muszą żyć kosztem żywiciela: człowieka lub zwierząt (sarny, jelenie, łosie, myszy, zające, króliki, lisy, z domowych: psy, koty, krowy, owce, kozy). Są też gatunki żyjące na ptakach (gołębie!).

Są one pasożytami zewnętrzymi, żyją wyłącznie na powierzchni ciała żywiciela, nie mogą żyć wewnątrz niego. Żyją 2-3 lata. Są bardzo odporne, zapadają w sen zimowy, bez pożywienia przeżywaja do 2 lat! Te europejskie budzą się do życia w marcu/kwietniu i pozostają aktywne do listopada/grudnia – zależnie od temperatury otoczenia. Najaktywniejsze są w maju/czerwcu i wrześniu. Żyją niemal wszędzie, z wyjątkiem okolic zimnych i bardzo gorących.

Znanych jest ponad 900 gatunków, najmniejsze wielkości 1 mm., największe 5 cm. (tropikalne). Większość żyje w tropikach, w Europie przeważa 9 gatunków. Samice składają jaja, do 6 tysięcy naraz! Wszystkie gatunki przechodzą cykl rozwojowy. Z jaj po 2 tygodniach wylęgają się na wiosnę larwy (u wielu europejskich gatunków wielkości 1/2-1 mm.). Następnej wiosny przeobrażają się w nimfy (2-3 mm.) i pod koniec lata/na jesieni w postać dojrzałą (3-5 mm.), samice są nieco większe od samców, najedzone: do 1,5-2 cm.!). By przejść z jednej postaci w drugą muszą napić się krwi zwierzęcia lub człowieka. Dojrzały kleszcz minimum 3 razy w ciągu życia musi więc odżywiać się krwią. Także samica musi napić się krwi, by złożyć jaja.

Kleszcz jest niegroźny i nieszkodliwy, ale przenosi wiele groźnych dla człowieka i zwierząt chorób. Zaraża podczas żywienia się krwią. Można też zarazić się drogą pokarmową np. nieprzegotowanym mlekiem chorych krów. Nie każdy kleszcz musi być zarażony. W Europie zarażonych jest ok. 10% , ale w regionach endemicznych (tam gdzie ich najwięcej) – aż 30-50%! Najczęściej występują w okolicach lasów, pól, łąk, w pobliżu wody. Zwykle na granicy lasu i łąk, na trawach, krzewach, niskich drzewach, powalonych pniach, patykach.

W Polsce najliczniej występują na Warmii, Mazurach i terenach podgórskich. W Szwecji: głównie okolice Sztokholmu, Uppsali i Södermansland. Nie mają naturalnego wroga w przyrodzie, poza ptakami perliczkami.

Nie każde ukąszenie kleszcza (larwy, nimfy, postaci dojrzałej) prowadzi do zakażenia przenoszoną chorobą. Zależy to też od czasu, jaki upłynął od momentu ukąszenia. Im szybciej zauważymy i usuniemy go – tym mniejsze ryzyko zarażenia! Najlepiej unikóć ryzyka stosując odzież zakrywająca całe ciało i stopy. Najlepsza odzież jasna – najłatwiej zauważyć małe larwy i nimfy. Kleszcze chętnie wczepiają się tam, gdzie skóra najcieńsza: w zgięciach stawów, za uszami, na szyji, w pachwinach, pępku. Ugryzień nie czuje się, bo ”ślina” kleszczy zawiera środek znieczulający miejsce ugryzienia. Warto wziąć dokładny prysznic by spłukać te, które jeszcze nie wczepiły się w skórę. Trzeba dokładnie przejrzeć odzież – zwykłe pranie w pralce nie zabija ich! Takiego, który wczepił się – trzeba umiejętnie i jak najszybciej usunąć: wąską pesetą uchwycić go jak najbliżej skóry i usunąć szybkim ruchem. Gdy wpił się mocno i nie udaje się to – najlepiej zgłosic się do lekarza. Ważne by nie stosować sposobów jak: smarowanie ich tłuszczem, benzyną, spirytytusem, zgniatanie, przypalanie itd! Podrażnione ”wymiotują” wstrzykując ”ślinę” i zawartość jelita swej ofierze. Znacznie rożnie wtedy ryzyko zarażenia!

Najczęstsze choroby ludzi przenoszone przez kleszcze to Borelioza (bakteryjna) i TBE, czyli kleszczowe zapalenie mózgu (wirusowe). Boreliozę można często wyleczyć antybiotykami, ale nie ma szczepionki na nią. TBE odwrotnie: jest skuteczna i niedroga szczepionka, ale brak leczenia. Najczęstszy objaw boreliozy to zaczerwienienie skóry w miejscu ugryzienia, zwykle po 3-7 dniach. Może latami nie dawać innych objawów! Po pewnym czasie pojawiają się bóle mięśni i stawów, uczucie zmęczenia, zaburzenie psychiczne i pamięci, niedowłady, porażenia nerwów (często twarzowych). Leczenie jest tym łatwiejsze i skuteczniejsze – im wcześniej rozpoczęte. Zazwyczaj udaje się w pełni wyleczyć chorego. Pierwsze objawy TBE zwykle przypominają grypę: gorączka 38-39 stopni, osłabienie, bóle mięśni, pleców, karku, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Może rozwinąć się zapalenie opon mózgowych i mózgu: z silnymi bólami głowy, nudnościami, wymiotami, światłowstrętem, bólem i sztywnością karku, sennością, zaburzeniami świadomości, mowy, drgawkami. Leczenie jest objawowe, zwykle szpitalne, bardzo trudne, długotrwałe. Choroba jest śmiertelna w 1-3%. Istnieje skuteczna i tania szczepionka od TBE! Zaszczepić może się niemal każdy, od 1 roku życia. Szczepienie podstawowe to trzy dawki; 2-a w 1-3 miesiące po pierwszej, 3-a dawka w 6-12 miesięcy po dawce drugiej. Osoby po 60 roku życia potrzebują 4 dawek. Co 3 lata konieczne jest szczepienie podtrzymujące jego efekt.

dr Mirosław Drapiński

Lämna ett svar